Onderbuikgevoelens spelen Turkije-debat parten

John Postma

Het extreemrechtse Tweede Kamerlid Geert Wilders is duidelijk in zijn bewoordingen: "Islam en democratie zijn niet te verenigen." In zijn optiek mag Turkije nimmer toetreden tot de Europese Unie (EU) omdat het land islamitisch is en daardoor niet aansluit bij de overwegend joods-christelijke West-Europese cultuur. In een interview in dagblad Trouw noemt hij de islam 'wreed en achterlijk', doelend op de geschiedenis en de expansiedrift van Turkije. Bijval krijgt het kamerlid van de conservatieve denktank Edmund Burke Stichting. In haar onlangs verschenen brochure 'De Turkse toetreding tot de Europese Unie' valt op te maken waarom de islam 'wreed en achterlijk' is. Volgens de denktank is het islamitische geloof verweven met wreedheden en de fundamenten van de Turkse staat. Centraal staat de onderdrukking en uitroeiing van de christelijke minderheid in Turkije, de positie van de vrouw en de systematische vervolging van de Koerden. Ook het extreemrechtse Comité Nee Tegen Turkije, een samenwerkingsverband tussen verschillende extreemrechtse groepen waaronder de jongerenafdeling JongRechts van NieuwRechts en de nationaal-anarchistische Nationale Beweging van Tim Mudde, toont zich bezorgd over het gewelddadige optreden van Turks-islamitische staat; 'De officieus getolereerde terreur tegen de christelijke minderheid wordt steeds brutaler. Ook zie je steeds meer vrouwen in de grote Turkse steden met boerka-achtige gewaden rondlopen.'

Islamisering
Volgens de Edmund Burke Stichting voltrekt de islamisering na de val van het communisme zich in een hoog tempo. Daarnaast vreest de conservatieve denktank dat de politieke integratie van Turkije verder zal leiden tot ongewenste islamisering van Europa. Door het uitblijven van de technologische ontwikkeling op het platteland kan er volgens de stichting een massale emigratie van Turken ontstaan richting andere Europese lidstaten. Dat is in hun ogen een onwenselijk en angstwekkend beeld. Het Comité Nee Tegen Turkije voorspelt op haar website een doemscenario indien Turkije toetreed. "Als de Turken lid worden van de Europese Unie, dan hebben ze geen leger meer nodig om grote stukken van Europa in te palmen. Met hun geboorteoverschot kunnen ze elk jaar miljoenen migranten naar Europa sturen. Gezien de hoge werkloosheid en de povere economische vooruitzichten zal er geen gebrek zijn aan vrijwilligers. De nieuwe Turkse invasies zullen het werk zijn van immigranten en de Europeanen zullen dan hetzelfde lot ondergaan als de indianen", aldus het comité. Geert Wilders haakt ook in op de mogelijke immigratie van Turkse immigranten. In het Trouw-interview pleit hij voor een allochtonenstop voor de komende vijf jaar. Wilders: "We moeten immigratie van niet-westerse allochtonen nu direct stoppen. We hebben in Nederland al genoeg islam." Wilders betoogt dat eerst de problemen in de multiculturele samenleving opgelost dienen te worden. Meer islamieten zorgen volgens hem voor nog meer onoplosbare problemen. In het interview pleit hij dan ook voor het aanpakken van de huidige problemen zonder nieuwkomers.

Nieuwe problemen
Als Turkije toe zal treden tot de EU, dan krijgt Europa andere buitengrenzen. Europa zal dan grenzen aan landen zoals Armenië, Azerbeidzjan, Bulgarije, Georgië, Iran, Irak en Syrië. Rechtse tegenstanders vrezen dat deze buitengrenzen brandhaarden zullen gaan worden in het conflict tussen het Westen en de islamitische wereld. Turkije dient in de ogen van de rechtse critici als dam tegen het oprukkende moslimfundamentalisme. Het Turkse leger heeft volgens de conservatieve krachten een speciale rol, want zij beschermt de Turkse culturele en politieke hervormers tegen het moslimfundamentalisme. Een voorwaarde die de EU aan Turkije stelt, indien zij mag toetreden, is het terugdringen van de invloed van het Turkse leger. Het is deze eis, die de tegenstanders vrezen. In de conservatieve optiek van de Edmund Burke Stichting nemen de moslimextremisten de overhand bij het wegvallen van het militaire toezicht. 'Het leger dient als dam tegen het moslimextremisme en als deze wegvalt dan zou dat kunnen leiden tot een gevaarlijke instabiliteit in Turkije en in de regio.' Het Comité Nee Tegen Turkije komt tot een zelfde conclusie. Ook zij vreest voor een toename van fundamentalisme bij het wegvallen van het leger. Wilders spreekt over de 'import van instabiliteit' indien de rol van het leger wegvalt. "Europa gaat grenzen aan schurkenstaten zoals Syrië en Iran. Ik ben geen voorstander van een Turks lidmaatschap. Niet alleen omdat Turkije een islamitisch land is, maar ook omdat het geen Europees land is."

Grenzen
Maar wat houdt 'Europees land' precies in? Betekent dat de landen een joods-christelijke achtergrond moeten hebben? Tot op heden is godsdienst geen toetsingscriterium voor kandidaat EU-landen geweest. Daarnaast houdt godsdienst zich niet aan landsgrenzen, Europa op deze manier strak afbakenen is dus niet mogelijk. Wel zijn er een aantal criteria waaraan nieuwe lidstaten moeten voldoen, de zogenaamde Kopenhagencriteria. Landen moeten bijvoorbeeld een democratische rechtsstaat hebben, een goed functionerende markteconomie en de Europese regelgeving moet bij aanvang van het lidmaatschap direct worden toegepast. Er wordt niets gezegd over godsdienst. In de Verdragen van Rome, opgesteld in 1957 en de voorloper van de huidige Europese Unie, staat een vage omschrijving waaraan toetredende lidstaten moeten voldoen. 'Ieder land dat wil toetreden moet een Europese identiteit hebben'. De omschrijving in het verdrag vormde echter geen belemmering voor de uitbreiding van de EU. Na de val van de muur heeft het begrip 'Europese identiteit' een andere invulling gekregen. Inmiddels zijn vele voormalige Oostbloklanden toegetreden tot de EU. Hoe verder de oostgrenzen van Europa opschuiven, hoe minder verwantschap het land heeft met de West-Europese cultuur. Europa is rijk aan een verscheidenheid van verschillende culturen. 'De Europese cultuur' bestaat niet. Onze Nederlandse christelijke cultuur is anders dan de Turkse, maar het heeft de samenwerking nooit in de weg gestaan. Vreemd genoeg gaan de rechtse tegenstanders voorbij aan de grondgedachte van de Europese Unie, namelijk waarborging van vrede en veiligheid door middel van economische samenwerking.

Onderbuik
Over het toekomstige lidmaatschap van Turkije kan veel gezegd worden. Amnesty International is nog steeds niet te spreken over de gezagsdragers in Turkije. Volgens Amnesty vinden martelingen minder aantoonbaar plaats in politiecellen, maar ze constateert echter wel een toename van mishandeling van verdachten door politie op straat. Ook wil Turkije nog niets weten van de Armeense genocide van 1915. Mocht Turkije toetreden, zonder de erkenning van deze volkerenmoord, dan zou het land de enige in de Europese Unie zijn die geen schoonschip met haar verleden van genocide heeft gemaakt. De argumenten aan de rechterzijde van het politieke spectrum spelen vooral in op de angst voor de islam en onderbuikgevoelens. Argumenten van vroeger worden uit de kast gehaald en in een nieuw jasje gestoken. Vroeger waren het de Surinamers, daarna de buitenlanders om vervolgens de vluchtelingen zwart te maken. Tegenwoordig zijn het de islamieten die in de rechtse retoriek het slachtoffer zijn. Enkele activisten van Comité Nee tegen Turkije zijn overtuigde heidenen en beroepen zich op de pre-christelijke tijd in Europa. Deze heidenen ageren tegen de joodse en christelijke overheersing, omdat zij in hun ogen de heidense cultuur kapot hebben gemaakt. Maar juist deze extreemrechtse heidenen beroepen zich in hun strijd tegen de Turkse toetreding op de joods-christelijke traditie en werpen zich op als de hoeders van het joods-christelijke Europa waar geen plaats is voor de islam. Rechtse tegenstanders vrezen een toestroom van Turkse immigranten indien Turkije toe zal treden. De conservatieve denktank, Comité Nee tegen Turkije en Geert Wilders zijn bang dat de Turkse landbouwers naar Europa zullen trekken. Volgens de Edmund Burke Stichting is de landbouwsector in Turkije een zorgenkindje. Circa 22 miljoen mensen zijn in Turkije actief in deze sector. Het is een sector die onderontwikkeld is ten opzichte van de Europese landbouwsector. Niemand vanuit de rechtse tegenstanders uitte kritiek op het lidmaatschap van Polen, die qua landbouwbeleid op hetzelfde niveau zit als Turkije. Het argument van 'een massale immigratie' lijkt op een storm in een glas water, die vooral gebaseerd is op angst en islamofobie. Argumenten zoals 'overspoeld worden door islamieten', 'islamisering van Europa' en 'het niet passen van de islamitische cultuur binnen de joods-christelijke cultuur' is oude wijn in nieuwe zakken. Inhoudelijk is er aan de rechtse argumenten weinig veranderd, het is slechts aangepast aan de nieuwe tijdgeest.