|
Reactie op het artikel over Johan Heesters Peter van Gent
In de Alert! van april 2008 staat een genuanceerd artikel over Johan Heesters. Dat is prettig, want ondanks dat je de protesterende actiegroepen wat ongenuanceerdheid moet gunnen ("de zingende nazi"), is een feitelijke beschouwing ook noodzakelijk. Jammer genoeg heeft de schrijver John Postma een diepgravend achtergrondverhaal uit dagblad De Pers niet benut om nog enkele essentiële feiten over Heesters te noemen.
Zoals in de Alert! wel genoemd wordt vraagt Heesters in 1942 aan propagandaminister Joseph Goebbels om in meer films te mogen spelen. De brief die Heesters hiervoor schrijft ondertekend hij met "Heil Hitler". Die ondertekening mag dan misschien dagelijkse routine zijn in het Duitsland van die tijd, maar het initiatief illustreert dat het bij Heesters niet ging om een artiest die het beste probeerde te maken van een ongemakkelijke situatie waarin hij terecht was gekomen. Dat zou je kunnen denken als Adolf Hitler himself een trouw bezoeker van je shows blijkt te zijn. Of dat de SS je meeneemt naar Dachau. Nee, Heesters is ontevreden over de frequentie waarin hij op het witte doek te zien is en neemt zelf het initiatief om het nazi-regime te benaderen om dit niveau op te krikken. Terwijl Nederland zucht onder de Duitse bezetting wordt Heesters hier stinkend rijk mee. Vergeving voor de collaboratie van Heesters zou makkelijker zijn geweest als hij eens zijn excuses aan zou bieden. Maar hij blijft erbij dat hij niets fout heeft gedaan. "Wat heb ik gedaan, dat ik tot aan het einde van mijn leven, de woede van de Nederlanders, de woede van mijn medelandgenoten heb opgewekt?". Wel, dat laat zich dus eenvoudig samenvatten. Niet alleen zorgt Heesters voor vermaak voor een nazi-regime dat zijn eigen landgenoten onderdrukt en uitzuigt. Hij verdient er ook nog eens een goede boterham aan. Een deel van dat geld investeert hij in de wapenindustrie waardoor de oorlog alleen maar langer duurt. Hij profiteert van het antisemitisme in nazi-Duitsland door in prachtige woningen te gaan wonen van gevluchte joden, en dan durft hij nog de vermoorde onschuld te spelen. Maar goed, tegenwoordig zijn dat soort mensen weer welkom in Nederland. Het linkse protest tegen Heesters wordt schamper bekeken omdat ze oude koeien uit de sloot zouden halen. Maar Heesters was geen koe in de Tweede Wereldoorlog. Hij was een sluwe vos die uit was op persoonlijke glorie en financieel gewin. Het maakte hem niet uit onder welke omstandigheden dit moest gebeuren. En dat anderen daar slachtoffer van zijn geworden lijkt hem niet te deren. Peter van Gent is lid van de Antifascistische Onderzoeksgroep Kafka
Naschrift auteur
Via een ingezonden brief reageert Peter van Gent van de Antifascistische Onderzoeksgroep Kafka op een artikel van mijn hand dat in de laatste Alert! verscheen. Hij vraagt zich af waarom ik geen gebruik heb gemaakt van een 'diepgravend' artikel over Heesters dat op 19 januari 2008 in De Pers is verschenen. Hieronder zal ik kort ingaan op Van Gents bevindingen en waarom ik delen uit het artikel van De Pers niet heb gebruikt. In de ingezonden brief stelt Van Gent dat Heesters zelf het initiatief heeft genomen om propagandaminister Goebbels een brief te schrijven met daarin het verzoek om meer te spelen in films. Volgens hem is dit een bewijs dat Heesters niet zo maar een artiest was die het beste probeerde te maken van een ongemakkelijke situatie waarin hij terecht was gekomen. Heesters was bezig een carrière op te bouwen, en volgens Van Gent zou hij hier stinkend rijk mee worden, terwijl Nederland zuchtte onder de Duitse bezetting. Uiteraard is het wrang dat Heesters carrière ten tijde van de Tweede Wereldoorlog gewoon is doorgegaan. Zoals de lezer kan bemerken is dat ook de teneur in mijn artikel. Heesters drang om zichzelf naar de top te zingen was groter dan stil te blijven staan bij het nazi-regime. Of Heesters veel geld heeft weten te vergaren met zijn zang- en toneelkunsten in de Tweede Wereldoorlog is onduidelijk. Aannemelijk is het wel, maar goed dat is geen bewijs. Van Gent verondersteld dat Heesters wel veel geld heeft verdiend en dat zijn geld gestoken werd in een fabriek waar een kopervervanger werd vervaardigd. "Ook hier worden weer flinke winsten gemaakt, want dit kopersubstituut is onmisbaar basismateriaal voor de Duitse wapenindustrie. Het materiaal waarmee de nazi's de oprukkende bevrijders dus tegenhouden komt deels uit de fabriek van Heesters", aldus Van Gent. Mijns inziens neemt hij hier te grote passen en verliest daarbij het een en ander uit het oog. Het klopt dat Heesters mede-eigenaar was van een 'Kupferersatz' -fabriek, een onderneming die blijkbaar werkte aan een vervanging voor koper. Wat opvalt is dat in geen enkel artikel de naam of de vestigingsplaats van het bedrijf wordt genoemd. Ook een zoektocht op internet en in diverse boeken over de wapenindustrie en de oorlogseconomie in Duitsland leverde geen gegevens op die mij dichter bij de bedrijfsnaam en vestigingsplaats heeft gebracht. In de beschikbare artikelen worden geen cijfers genoemd en er wordt geen achtergrondinformatie verstrekt over wat de fabriek precies fabriceerde en waar de fabricage voor werd gebruikt. In het artikel in De Pers wordt oud-correspondent van De Telegraaf Jules Huf gebruikt als bron, aangevuld met halve citaten uit het boek van Heesters 'Es kommt auf die Sekunde an'. Uit de citaten van Heesters valt nergens op te maken dat het om een wapenfabriek gaat, zoals in het artikel in De Pers tussen de regels wel valt te lezen. De Pers citeert Heesters: "Was für ein Teufelsszeug in unserem Werk fabriziert wurde, haben wir nie in Erfahrung gebracht." Tot zover is het duidelijk dat Heesters eigenaar is geweest van een fabriek waar kopervervanging werd geproduceerd, of verder werd ontwikkeld. Vervolgens wordt in het artikel in De Pers een link gelegd met de wapenindustrie. De Pers citeert Jürgen Trimborn, een auteur die onlangs een biografie over Heesters heeft geschreven. "Trimborn schrijft dat het niet verwonderlijk is dat de fabriek enorme winsten opleverde, aangezien koper een onmisbaar basismateriaal is voor de Duitse wapenindustrie." De link tussen Heesters fabriek en de wapenindustrie wordt hier gelegd, maar wordt niet verder onderbouwd. Zoals het geschreven staat in De Pers is het slechts een veronderstelling. In de ingezonden brief van Van Gent valt verder te lezen dat Heesters gebruik heeft gemaakt van woningen die onteigend zijn van joden. Dat Heesters in dergelijke huizen heeft gewoond is erg aannemelijk. De SS ontruimde namelijk complete joodse wijken in Berlijn. Ook zijn veel joden uit angst voor de nazi-terreur op de vlucht geslagen. Joseph Goebbels had namelijk als plan opgevat om eind maart 1943 Berlijn 'jodenvrij' te maken. Dit leidde onder andere tot boosheid en protest van Albert Speer, minister van bewapening, die graag de joden had willen gebruiken voor zijn oorlogsindustrie. Volgens het dagboek van Goebbels woonde in de jaren veertig circa 75.000 joden in Berlijn, waarvan 30.000 werkzaam waren in de oorlogsindustrie. De leeggekomen huizen werden onder andere toegewezen aan Duitsers, Polen en andere dwangarbeiders die de opengavellen plaatsen in de oorlogsindustrie weer moesten opvullen. In de achtergelaten huizen van de rijke joden werden prominente Duitsers gehuisvest. Dat dit alles onmenselijk was staat buiten kijf. In het artikel uit De Pers staat geschreven dat de kapitale villa van Heesters eigendom was van een joodse familie die in 1938 was gevlucht. Hoe Heesters aan deze villa is gekomen is onduidelijk en daar wordt in De Pers ook niet verder op ingegaan. Hij zou de geconfisceerde villa toegewezen hebben gekregen, maar het is ook niet uit te sluiten dat hij de villa van de nazi's heeft gekocht, want zoals er al eerder werd verondersteld zou Heesters een rijk man zijn. Hoe het ook zij, er ontbreken teveel bewijzen om er iets zinnigs over te zeggen. Mijn overweging om delen van informatie uit het artikel in De Pers achterwege te laten is omdat er beweringen worden gedaan die niet voldoende worden onderbouwd. Daarnaast staan er enkele suggestieve verwijzingen in. In mijn zoektocht naar bronnen heb ik getracht de primaire bronnen te achterhalen. Beweringen in het artikel in De Pers heb ik niet kunnen staven met andere bronnen. Voor mij reden genoeg om het artikel niet te gebruiken. John Postma
(uit: Alert!, nummer 2, juli 2008. Alert! is een uitgave van de Anti-Fascistische Actie Nederland - AFA)
|
