alert!De reactionaire familieopstellingen van Bert Hellinger (vervolg)

Herman Nimis

In de vorige Alert werd al aandacht besteed aan de familieopstellingen van de omstreden Beierse psychotherapeut Bert Hellinger, die ook in Nederlandse esoterische kringen een hype zijn ge- worden. Van zijn boeken en video's werden wereldwijd al meer dan een half miljoen exemplaren verkocht. Maar Hellingers opvattingen liggen vooral in Duitstalige landen zwaar onder vuur. In dit vervolgartikel nog meer achtergronden van zijn inmiddels onder vuur liggende rijk en de situatie in ons land. Twee andere Nederlandse media schreven ook al kritisch over Hellinger: Trouw en Skepter. (1)

Duitsland heeft een zwaar beladen oorlogsverleden en wil daaronder nooit een streep zetten. Vandaar dat de overheid er streng op toeziet dat bedenkelijk getinte uitlatingen die aan dat verleden herinneren weinig kans maken. Tůch steekt dit weer de kop op, zoals een toenemende belangstelling voor de rechts-extreme partij NPD. Een van hun omstreden programmapunten is om een eind te maken aan schuldgevoelens voortkomend uit de Tweede Wereldoorlog. Dat sluit naadloos aan bij sommige denkbeelden van Bert Hellinger, want hij wil met zijn therapieŽn proberen om deze problematiek aan te pakken, waarbij hij volgens zijn critici stevig miskleunt.

Middel soms erger dan kwaal
Met oerconservatieve, patriarchale, het Duits oorlogsverleden vergoelijkende en zelfs hersenspoelende methoden (2) wil Hellinger naast 'gewone' familieopstellingen ůůk een oplossing bieden aan de bij onze oosterburen langlopende discussie over de schuldvraag tijdens de Tweede Wereldoorlog. Over nazi-misdadigers zei Hellinger vorig jaar tegen het publiek tijdens een door hem zelf geleide opstelling: "Er bestaat een brede maatschappelijke opvatting dat deze daders persoonlijk verantwoordelijk waren en dat ze autonoom daarover konden beslissen. Daarom vindt men dat deze misdaden hen persoonlijk aangerekend moeten worden. Maar dat is onjuist, omdat toen een immense beweging van hen bezit had genomen." Van deze denkbeelden probeert Hellinger zijn aanhang steeds weer te overtuigen. Zijn pogingen tot verzoening komen erop neer dat slachtoffers van oorlogsleed -zowel van de 1e als ook van de volgende generaties- tijdens een opstelling eerbetoon moeten bewijzen aan hun daders, omdat die door een hogere voorbestemde ordening niet anders konden handelen. In feite zou daders een veel zwaarder lot treffen dan slachtoffers. In de vorm van een therapeutische show worden zulke thema's voor het publiek als rollenspel met plaatsvervangers opgevoerd en post-traumatische slachtoffers zouden binnen de kortste tijd verlost zijn van hun problemen. Ook in Nederland wordt met deze therapieŽn gewerkt, waarover verderop meer.

Bert Hellinger
  Bert Hellinger  
Inmiddels vindt het overgrote deel van de reguliere psychotherapie dat Hellingers opvattingen lichtjaren verwijderd zijn van gevestigde methoden en geen stand houden. Enkele van de vele kritische punten zijn, dat Hellingertherapeuten amateuristisch te werk gaan, van nazorg helemaal geen sprake is en deze therapieŽn in ethisch opzicht onverantwoord zijn. Hebben deze opstellingen dan een vrijblijvend karakter en zijn ze bedoeld als oppervlakkige pseudo-therapeutische gezelschapspelletjes? Of telt alleen het onmiddellijk resultaat en is het onderliggend gedachtegoed van weinig belang? In de praktijk blijken Hellingers therapieŽn niet ongevaarlijk te zijn. In 1997 was er al een zelfmoordgeval in Leipzig (zie vorig artikel). In een psychiatrische inrichting in het Zuid-Duitse Bad Schussenried werden in 2002 een aantal mensen behandeld die psychotisch dreigden te raken nadat zij familieopstellingen-volgens-Hellinger hadden gevolgd. De directeur van deze inrichting meent, dat de meeste Hellinger-opstellers weinig afweten van gevestigde psychotherapie en geen raad weten als labiele patiŽnten in een crisis raken. En dat ze labiel zijn is voor deze 'therapeuten' nauwelijks herkenbaar, omdat aan intakegesprekken slechts enkele zinnen worden besteed. Het middel blijkt dan erger dan de kwaal en in zulke gevallen moet reguliere zorg de taak van de Hellingertherapeuten overnemen. (3) De voornaamste criticaster van de Hellingerscene, het Forum Kritische Psychologie (FKP) uit HŲrgertshausen/Beieren, tevens behandelcentrum, bevestigt tijdens het afgelopen jaar vier patiŽnten te hebben behandeld die leden aan trauma's tengevolge van familieopstellingen. Bovendien zegt de verderop genoemde criticus Klaus Weber ook van 2 traumatische gevallen af te weten, die wegens schaamte daarmee niet in de openbaarheid wilden. Alle critici wijten deze gevallen aan het amateuristische karakter van familieopstellingen.

Hitlers "Heilstollen"
"Hellingers manifestaties gaan gepaard met exhibitionisme, voyeurisme en sado-masochisme en zijn ongeŽvenaard obsceen", schreef de Wiener Zeitung op 2.10.2003. Dat lijken grote woorden maar in andere Duitstalige kranten staan soortgelijke berichten. Antifascisten protesteren als Hellinger tijdens groots opgezette manifestaties in volle zalen optreedt, zoals bijvoorbeeld in FŁrth bij Neurenberg. Op 14 februari van dit jaar kon men daar voor 23 euro een "inspirerende avond" van de Hellingerscene bijwonen met de titel "Alleen liefde heeft toekomst". Met dit soort klantenwervende manifestaties trekt het Hellingercircus door heel Duitsland en met seminars zelfs tot ver over de grens: onder meer Canada, Zuid-Amerika, MongoliŽ, Hongkong en Japan. Inmiddels groeit de kritiek van Duitse beroepsorganisaties alsmaar. Aanvankelijk werd dit door de Hellinger-top genegeerd en Hellinger zelf kwam nauwelijks in beeld. Eťn van zijn vaak geciteerde uitspraken is immers dat je vijanden -aangenomen wordt dat daarmee ook critici worden bedoeld - moet respecteren en eerbetoon aan hen moet bewijzen. Maar op het internetforum van het Virtuelle Bert Hellinger Institut sloeg men elkaar vorig jaar met steeds meer pro's en contra's om de oren en toen de laatste de overhand namen, werd dit forum eind september 2004 stopgezet (4). De geringe assertiviteit van de Hellinger-top veranderde pas echt vanaf 19 april 2004, toen de publieke tv Das Erste in een op prime time uitgezonden aflevering van de actualiteitenrubriek Report geen spaan heel liet van Hellingers denkbeelden. (5) Directe aanleiding was, dat de met Adolf Hitler nogal bevlogen Hellinger in Hitlers voormalige werkplek was getrokken -de Kleine Reichskanzlei in Berchtesgaden- en bovendien een lyrische bespiegeling over Hitler had geschreven in zijn laatste boek Gottesgedanken. In mijn eerste artikel had ik daaruit al enkele fragmenten geciteerd. Voor beter begrip volgt hier de integrale tekst (blz. 237):

"Hitler,

Sommigen beschouwen jou als een onmens, alsof er ooit iemand is geweest die je zo noemen mag. Ik bekijk je zoals ik mezelf bekijk: met mijn vader, mijn moeder en een bijzonder noodlot. Maar ben jij daarom groter? Of ben je kleiner? Ben je beter of slechter? Want als jij groter bent, dan ben ik dat ook. En als je kleiner bent, dan ben ik dat ook. Als jij beter of slechter ben, dan ben ik dat ook. Want ik ben een mens net zoals jij. Als ik jou waardeer, dan waardeer ik mezelf ook. Als ik jou verafschuw, dan verafschuw ik mezelf ook. Mag ik dan van je houden? Of moet ik misschien van je houden omdat ik anders niet van mezelf houden kan? Als ik beken dat jij een mens was zoals ik, dan zie ik iets wat buiten ons om op dezelfde wijze beschikt, iets dat zowel jouw als mijn oorzaak is - en ons einde. Hoe zou ik mijzelf dan van deze oorzaak kunnen uitsluiten, indien ik ook jou uitsluit? Hoe zou ik daartegen een aanklacht kunnen indienen en mijzelf zodanig daarboven verheven voelen dat ik tegen jou een aanklacht indien? Maar ik mag ook geen medelijden met jou hebben. Jij staat of valt met dezelfde oorzaak als ik. Ik bewijs eerbetoon aan die oorzaak en onderwerp me aan alles wat daarmee bij jou in gang werd gezet en wat ook bij mij en elk ander mens in gang wordt gezet."

Op de omslag van dit boek staat een afbeelding van een zonsverduistering. Dat is ook het symbool voor een nieuw tijdperk, waarin van strijd en concurrentie geen sprake meer zal zijn. Het lijkt een vergezochte associatie, omdat de SS destijds een zwarte zon als embleem gebruikte, maar volgens het FKP is dat niet zo toevallig. De nazi's geloofden toen ook in het aanbreken van een geheel nieuw tijdperk.

De plaatselijke bevolking en pers waren in rep en roer, want de omstreden therapeut-goeroe was niet erg welkom in de gemeente. Hellinger beweerde dat hij in de omgeving naar geschikte huisvesting had gezocht en deze villa hem door een makelaar te huur werd aangeboden. Gedreven door alle commotie verhuisde hij met zijn nieuwe en veel jongere echtgenote, genezend medium ťn zakelijk partner Maria Sophie ErdŲdy, in de herfst van 2004 naar de naburige Villa Askania, oorspronkelijk van adellijk bezit. Verondersteld wordt dat het echtpaar daar met steun van de Hellinger-top een groot therapiecentrum wil vestigen. Hun voorkeur voor deze omgeving is niet toevallig en heeft te maken met hun financiŽle deelname in een project, de in 2002 opgerichte 'Heilstollen Berchtesgaden GmbH'. In de directe omgeving van de Obersalzberg -tegen de Oostenrijkse grens- bevindt zich een zoutmijn en daar zou ook een van de belangrijkste legendarische en mystieke energievelden van Europa liggen. Hitler geloofde destijds in hun kracht en wilde inspiratie putten om aan zijn denkbeelden een mystiek karakter te geven. Vandaar dat hij toen bewust de omgeving van Berchtesgaden had uitgekozen als een van zijn werkplekken.

Rechtszaken
In de Report-uitzending kwam ook een ex-Hellinger-cliŽnte aan het woord die zei ernstige psychische schade te hebben geleden. De betrokken Hellingertherapeut, zenuwarts Robert Langlotz uit MŁnchen, eiste via een juridische procedure dat zij haar woorden terugnam. In oktober vorig jaar eindigde de zaak met een schikking. De Hellinger-top was in 2004 bij meer rechtszaken betrokken. Wolfgang Behnk, een pastoor die gekant is tegen sektes, had in juli in een uitzending van de lokale Beierse tv felle kritiek geuit op Hellinger, waarna de Hellinger-top langs juridische weg een aanklacht tegen hem en het kerkelijk bestuur indiende. Na een gesprek met Hellinger, "van mens tot mens en christen tot christen", werd deze begin 2005 ingetrokken. Een andere Hellinger-coryfee, de MŁnchense hoogleraar Franz Ruppert, spande een rechtszaak aan tegen Klaus Weber, Hellinger-criticus van het eerste uur. In een kritisch boek over de Hellinger-scene, Niemand kann seinem Schicksal entgehen, had Weber scherpe kritiek geuit op Ruppert, omdat die naar zijn mening in zijn eigen boek Verwirrte Seelen (2002) blijk had gegeven van een vergoelijkende houding t.a.v. Adolf Hitler en een generaal pardon voor oorlogsmisdadigers wilde. Een andere op Hellinger gebaseerde gedachtenkronkel van hem was, dat suÔcidale (klein)kinderen van ouders, die in de Tweede Wereldoorlog door de nazi's waren vergast en dat later negeerden, voor zelfmoord via een gashaard of de uitlaatpijp van hun auto zouden kiezen (!). Ruppert was al anderszins in opspraak gekomen, omdat hij op ťťn enkele zaterdag aan een Hellingeriaans seminar dat hij voor aspirant-therapeuten in een zaal van de MŁnchense universiteit -waaraan hij was verbonden- had gehouden, netto 15.000 euro zou hebben verdiend. Nog voordat de rechtbank uitspraak deed bewerkte de uitgeverij enkele passages uit Niemand.. en het boek.verscheen in een nieuwe druk. Dat was niet eens nodig geweest, want bij haar uitspraak liet de rechtbank het recht op vrije meningsuiting prevaleren en bovendien werd Rupperts klacht in hoger beroep afgewezen.

  Bert Hellinger  
Weer een andere prominente therapeut, MatthiasVarga von Kibťd, spande een rechtszaak aan tegen Colin Goldner van het FKP. Goldner is samensteller en deels auteur van 2 kritische boeken die inmiddels over de Hellinger-scene zijn verschenen (Der Wille zum Schicksal en Niemand kann seinem Schicksal entgehen). Von Kibťd meende dat Goldner had beweerd, dat hij dezelfde opvattingen over incest koesterde als Hellinger zelf. Die had immers gezegd dat daarover teveel ophef werd gemaakt en dit eigenlijk een onschuldig en natuurlijk verschijnsel was. Hij was zelfs zo ver gegaan door te beweren dat bij een incestueuze vader/dochter-relatie een dochter dit soms als spannend avontuur met lustgevoelens ondergaat. Von Kibťd hield echter vol niet achter Hellingers opvattingen te staan en eiste dat Goldner zijn woorden terugnam. Bij de rechtszaak vorig jaar oktober kwam het enkel tot hoor en wederhoor en Von Kibťds klacht werd afgewezen. Goldner hoefde niets terug te nemen. Het is de vraag of de Hellinger-top na deze uitspraken het nog opnieuw aandurft om rechtszaken tegen hun critici aan te spannen. (6)

Het rommelt aan de top
Ofschoon zelfkritiek in esoterische kringen vrij zeldzaam is, begon de Hellinger-top onder de massale kritiek tůch onrustig te worden. Enkele therapeuten wilden niet meer in ťťn adem genoemd worden met Bert Hellinger. Een moedig begin om de hand in eigen boezem te steken maakte therapeut Reinhard Bauss. In het Hellinger-tijdschrift Praxis der Systemaufstellungen schreef hij dat familieopstellingen niet als een heilige koe moesten worden beschouwd en Hellingers dogmatische en autoritaire opvattingen niet binnen de globale psychotherapie pasten. (7) Uit eigen gelederen werd Bauss teruggefloten totdat een vooraanstaand opsteller ťn persoonlijke vriend van Hellinger, Arist von Schlippe, in een open brief met Hellinger brak. Von Schlippe is ook voorzitter van het Duits overkoepelend orgaan voor systemische gezinstherapieŽn, waarvan de methode Hellinger een variant is. Op emotionele wijze schreef Von Schlippe, dat hij zich niet meer met Hellingers visie kon verenigen en in het bijzonder was gevallen over zijn verklaring aan Adolf Hitler (in Gottesgedanken) en zijn uitlating in het boek Mit der Seele gehen (2001). Daarin citeert Hellinger letterlijk de uitspraak van een joodse leraar, die afvallig is geworden van zijn geloof. Die had gezegd dat de joden pas vrede zullen hebben met hun Arabische buurlanden en met zichzelf als ook de laatste jood een dodengebed voor Hitler heeft uitgesproken. (8) Von Schlippes open brief sloeg bij de Hellingertop in als een bom en de zaak spitste zich toe toen hij vorig jaar het initiatief nam tot de zogeheten Potsdamer Erklšrung. In deze openlijke verklaring wordt een lijst van meer dan 150 Hellinger-therapeuten opgevoerd die zich van zijn visie distantiŽren. (9) Daarin staan ook namen van prominente therapeuten, zoals de genoemde Varga von Kibťd en zijn echtgenote Insa Sparrer. Het valt echter af te wachten of dit een kentering betekent. Op de agenda van SONT, het overkoepelend orgaan voor Systemische Opstellingen binnen het Nederlands Taalgebied, staan hun namen voor de komende maanden in Nederland als trainers geafficheerd voor lezingen en seminars voor structuuropstellingen. (10) Op mijn vraag aan SONT hoe dit mogelijk is, omdat beide therapeuten immers eerder openlijk afstand hadden gedaan van Hellinger, werd op ontwijkende manier geantwoord dat het om een discussie gaat die in Duitsland wordt gevoerd en dat de Nederlandse situatie heel anders zou zijn. De genoemde therapeuten zouden op basis van hun professionaliteit zijn uitgenodigd. Over de inhoudelijke methoden wordt geen woord vermeld. Het FKP zegt echter zeker te weten, dat dit eigen varianten zijn die wťl degelijk op Hellingers principes zijn gebaseerd en overigens niet veel meer dan gebakken lucht voorstellen. Beide therapeuten hebben zich ook voor een dilemma geplaatst. Onder de vlag van Hellinger willen zij niet meer varen vanwege zijn therapeutische ontsporingen. Maar omdat zij alleen naam hebben gemaakt via dŠt circuit, kunnen zij hun therapieŽn moeilijk elders aanbieden en zijn ze genoodzaakt om zich in bochten te wringen.

Nederland: gewoon doorgaan
Dit bracht mij op het idee om een kleine rondgang te maken langs enkele aanbieders van de Hellinger-therapie in ons land en/of bladen die daarover lovend schrijven. Zoals ik al in mijn eerste artikel schreef, heeft Hellinger geen bezwaar als een willekeurig therapeut ook diens methode in zijn bestand opneemt. Men hoeft niet per sť in het bezit te zijn van een erkenning die onder bepaalde voorwaarden wordt afgegeven door het Hellinger Instituut. Dat betekent dat iemand die soms slechts ťťn boek van Hellinger heeft gelezen of video heeft gezien zich als Hellinger-therapeut kan uitgeven. Controle bestaat nauwelijks. Vele op esoterische leest gebaseerde centra in ons land bieden naast hun gebruikelijk bestand inmiddels ook de therapie van Hellinger aan.

De Stichting Werkgroep Herkenning (11) heeft zich ten doel gesteld om hulpverlening te bieden aan hen die in hun persoonlijk en maatschappelijk leven moeilijkheden ondervinden doordat in de tweede wereldoorlog een of beide (groot)ouders aan de kant van de bezetter stonden en aan hen die tijdens of kort na de oorlog geboren zijn als kind van een Nederlandse moeder en een Duitse militair. Deze stichting ontvangt overheidsubsidie, beveelt op haar website de boeken van Hellinger aan en werkt ook samen met Hellingertherapeuten. De stichting meent, dat het gebruiken van familieopstellingen niet betekent dat je alle ideeŽn van Hellinger aanhangt, want je kan er immers een eigen invulling aan geven omdat het zo open is. Goed begeleide sessies met familieopstellingen zouden beslist een verlichtend resultaat voor een aantal mensen hebben gehad. Maar uit Duitse publicaties blijkt juist dat Hellinger een autoritaire aanpak toepast die heel weinig ruimte openlaat. Coen Blom, een psychiater/therapeut die voor Herkenning met de Hellingermethode werkt, vindt dat Hellingers methode ondanks haar simpelheid heel wat kan losmaken bij patiŽnten. Van Helingers omstreden opvattingen wil hij niets weten: "Zijn gedrag en controversiŽle houding, die ik ook maar via de media verneem, kan ik uiteraard niet beoordelen. Ik voel mij daartoe ook niet geroepen. Natuurlijk voel ik mij daar dus ook niet verantwoordelijk voor. Het heeft niets te maken met mijn werk en de plaats die het doen van familieopstellingen daarin heeft. Ik acht zijn methodiek waardevol en daar houdt het voor mij mee op.[..]Wat hij persoonlijk doet staat voor mij los van zijn methodiek."

Het feministisch maandblad Opzij plaatste in het aprilnummmer een lovende column van psychotherapeute Carien Karsten over Hellingers organisatieopstellingen. In het meinummer volgde daarop een kritische reactie door Karin Brouwer-Gortzak. Nadat ik de redactie had geÔnformeerd over Hellingers antifeministische denkbeelden, antwoordde men dat men zich in een van de volgende edities uitvoerig en kritisch in Hellinger zal verdiepen.

Jan Jacob Stam van het Bert Hellinger Instituut Nederland (12), dat naast de verspreiding van boeken en video's ook verantwoordelijk is voor de organisatie van de meeste trainingen en workshops, meent dat bij de kritiek uit Duitsland veel gevoelige punten meespelen uit de nazitijd. Hellinger zou er echter niet op uit zijn om een bepaalde groep te beschermen en zou niet werken vanuit een ideologie over wat goed en fout is. Hij zou meer de neiging hebben om de mechanismen in families en grotere systemen aan het licht te laten komen, die vaak leiden tot veel goeds en helaas ook tot veel leed. Het lijkt alsof dit instituut een discussie over Hellingers voorkeur voor daders bij een slachtoffer/dader-conflict uit de weg wil gaan.

Het onregelmatig verschijnende Religie & Mystiek heeft al een traditie van publicaties over omstreden esoterie. Lees de vorige Alerts er nog eens op na. Familieopsteller Indra Thorsten Preiss, die voor R & M nr. 17 een uitvoerig lovend artikel over Hellingers familieopstellingen schreef, meent dat de tegenwoordige kritiek uit Duitsland een tegenbeweging is van het enthousiasme van 5 jaar geleden. Hellinger zou niet reactionair zijn, maar ervan genieten om de bestaande orde te provoceren en op stang te jagen en hij zou de laatste zijn die het nazi-regime zou vergoeilijken. Thorsten-Preiss bevestigt al verscheidene malen opstellingen met een nazi-thema in Nederland en BelgiŽ te hebben geleid en bij die gelegenheid ook joodse mensen met hun holocaust verleden te hebben opgesteld. "Het zijn diep bewegende opstellingen die ons in ons binnenste raken". Met zijn houding volgt hij het voorbeeld van zijn meeste Duitse collega's: je niets aantrekken van gefundeerde kritiek.

De redactie van het tweemaandelijks tijdschrift Bres berichtte Hellinger een interessant thema te vinden, maar vanwege de nieuwe richting die men daar onlangs is ingeslagen is men nog aan het overleggen op welke manier men Łberhaupt aandacht aan alternatieve therapieŽn wil besteden. Lisette Thooft, die free-lance voor enkele bladen en ook het esoterische Onkruid en Bres schrijft/schreef, brak een lans voor Hellinger n.a.v. het allereerste kritisch artikel dat in Nederland over zijn therapie verscheen (Trouw, 27.6.03: Meisje helpt ouders en laat zich misbruiken) en heel wat stof deed opwaaien. In een ingezonden brief aan de krant meende zij destijds dat Hellinger ons liet zien hoe kostbaar het leven was en noemde hem een wijze oude diep-religieuze man. In het oktober/november 2003 nummer van Bres deed zij "de Hellinger-affaire" nog eens over. Juridische maatregelen moet je niet te snel in stelling brengen en deze therapie moet ook niet verboden worden, maar de Hellinger-mensen moeten heel veel eelt op hun ziel krijgen. Dat is de enige manier om binnen dat discours fris en fruitig van gedachten te wisselen en het verschrikkelijk oneens te zijn, aldus Thooft najaar 2003 13). Daarna volgden geen reacties meer.

Het tweemaandelijks blad Onkruid ("voor aarde, lichaam en geest") drukte in zijn recente mei/juninummer mijn door hen drastisch ingekorte kritische mail af en meende dat men graag eerst grondig onderzoekt wat waar is van geruchten over dubieuze denkbeelden van de "ongepolijste" Hellinger. In hetzelfde nummer staat ook een artikel waarin hoofdredactrice Yoeke Nagel op nogal neutrale wijze beschrijft hoe zij met een collega naast andere therapieŽn ook een Hellingeropstelling volgt. Aan mij legt ze in een persoonlijke reactie uit dat de Hellingertherapie in Nederland een kans moet krijgen, omdat reguliere therapieŽn vaak niet opleveren wat ervan wordt verwacht. Ze meent dat Hellinger enerzijds een inventieve therapeut is maar dat hij anderzijds terecht kritiek verdient. De bewering dat incest getolereerd of zelfs gelegaliseerd wordt in familieopstellingen, zou niet kloppen. Moeite heeft zij vooral met Hellingers denkbeeld dat een vrouw altijd haar man moet volgen. Onkruid heeft de reputatie om zeer rechts georiŽnteerde esoterie buiten de deur te houden. Met kruidenvrouw Mellie Uyldert werd gebroken en ook met de boeken van de racistische ziener Jozef Rulof en aan Neale Donald Walsh, auteur van diverse succesboeken over gesprekken met God, werden pittige vragen gesteld. Het is te hopen dat Onkruid deze gewoonte voortzet, want bij Hellinger heeft men de lat wat hoger gelegd. De commotie mag nog even doorgaan, maar indien Hellinger daadwerkelijk de Hitlergroet brengt, zal de redactie niet nalaten een foto van hem te plaatsen met afkeurend commentaar. Dat is prijzenswaardig maar niet realistisch, want met een onvervalste Hitlergroet zou Hellinger overduidelijk een voorkeur voor nationaal-socialistisch gedachtegoed blootgeven, wat hij nooit zal doen. In feite heeft hij dat al op subtielere wijze gedaan met zijn bericht aan de FŁhrer in zijn laatste boek Gottesgedanken.

Een uitgebreid verslag van familieopstellingen-in-de-praktijk is te lezen in het artikel van Rob Nanninga in Skepter 4/2004 van de stichting Skepsis. (1) Hij meent dat Hellinger "van de oude stempel" is en zijn kritiek richt zich vooral op organisatieopstellingen. Managers van bedrijven laten zich met deze therapieŽn in omdat ze ontvankelijk zijn voor pseudo-wetenschappelijke praatjes. Ze zijn gemakkelijk te imponeren met moeilijke woorden zoals systemische ordening, morfische velden, resonantie en chaostheorie en niet in staat om daar doorheen te prikken. In een latere reactie aan mij meent Nanninga, dat Hellinger niet antisemitisch is maar liever een soort mystieke heilige wil zijn, die boven goed en kwaad staat en alles met elkaar wil verzoenen. Maar dat lukt niet goed, omdat zijn oerconservatieve denkbeelden en zijn autoritaire houding in de weg zitten.

Stoep schoonhouden
Om de massale kritiek af te zwakken was de Hellingertop bereid om een belangenbehartiger van groepen die volgens Hellingers visie worden gedenigreerd, over te halen om ťťn van zijn boeken niettemin aan te bevelen. Hellinger had zich volgens die kritiek tijdens verschillende interviews en op video's nogal kritisch t.a.v. joden uitgelaten. Zo had hij o.m. gezegd dat zij in hun houding jegens de Palestijnen de dadendrang hadden overgenomen van de nationaal-socialisten die hťn vroeger vervolgden. Ook zou Europa haar tegenwoordige ontwikkeling niet hebben bereikt als het nationaal-socialisme niet was geweest. De Hellinger-top verzocht professor Haim Dasberg een lovend voorwoord te laten schrijven voor het Hellingerboek Rachel weint um ihre Kinder (2004). Critici denken dat dit gebeurde om Hellingers vermeend antisemitisme te ontkrachten. De in Nederland geboren Dasberg is voorzitter van het Center for Psychosocial Support of Holocaust Survivors and Second Generation. Hij werd ook uitgenodigd als een van de belangrijkste gastsprekers op een groot Hellinger-congres genaamd Panta Rei (= alles stroomt) vorige maand in Keulen. (14) Het FKP informeerde Dasberg al vorig jaar via een open brief over Hellingers 'verwantschap' met Adolf Hitler, veronderstellend dat Dasberg tot dat moment niet op de hoogte was. (15) Dasberg vroeg om verdere info maar annuleerde zijn deelname aan Panta Rei niet. Het Centrum Informatie Documentatie IsraŽl, enthousiast over het eerste kritische Alert-artikel over Hellinger, bood aan om Dasberg te benaderen maar stelde teleur door dit niet waar te maken. Het staat buiten kijf dat Dasbergs deelname aan dit congres, waar hij lezingen hield over het Duits-joodse verleden, een blamage is en dat hij daarmee ook zijn voorzitterschap van het Center in opspraak heeft gebracht. Op het congres traden ook vertegenwoordigers van de Nederlandse Hellinger-scene op, zoals Jan Jacob Stam, directeur van het Bert Hellinger Instituut Nederland (12), sjamaan Daan van Kampenhout en councelor Eelco de Geus. Een van de organisatoren was ex-Osho(Bhagwan)-volgeling Wilfried Nelles. Hij houdt samen met collega Wolfgang KŲnighaus o.m. seminars in Kleve bij Nijmegen, waarvoor ook in het Nederlands wordt geadverteerd. (16) Het therapeuten-echtpaar Von Kibťd/Sparrer was echter van de deelnemerslijst geschrapt.

Hellinger heeft met de nieuwe paus Ratzinger/Benedictcus XVI zeker 3 dingen gemeen: leeftijd, streek van afkomst (Beieren) en exreem conservatisme. Hij wordt dit jaar al 80, maar dat betekent niet dat zijn levenswerk na zijn overlijden straks niet zal worden voortgezet. Juist onder zijn elite bevinden zich volgelingen van het kaliber 'roomser dan de paus'. Het blijft te hopen dat zij zich eindelijk serieus iets van de vele kritiek zullen aantrekken. Volgens het FKP wringt de Hellinger-top zich in steeds meer bochten om langs juridische weg haar gelijk te behalen en blijkt daarin telkens te falen. Dat zou een bewijs temeer zijn dat Hellingers therapieŽn op weg zijn naar een plek waar zij eigenlijk thuishoren: op de schroothoop van de psychotherapie.

Noten:
1) Trouw 15 mrt 2005, Koert v/d Velde: Therapeut Hellinger blijft flirten met Hitler; Skepter 4/2004, Rob Nanninga: Ordnung muss sein.
2) Elisabeth Reutter: Gehirn-Wšsche. Macht und WillkŁr in der systemischen Psychotherapie nach Bert Hellinger (2005). Reutter, in haar jeugd door haar eigen vader misbruikt, schrijft in haar boek dat Hellingers familieopstellingen bij een getraumatiseerd incest-slachtoffer het laatste restje eigenwaarde proberen uit te drijven.
3) Hochgradig unprofessionelle Szene, Schwšbische Zeitung, 14.2.2004.
4) dit forum kan nog ingezien worden: www.hellinger.com/diskussionsforum/oeffentlich/.
5) Das Geschšft mit der Seele door Andrea Mocellin, 19.4.2004, Report - ARD/Bayerischer Runkfunk.
6) Samenvatting rechtszaken: www.beepworld.de/members77/yellowshark/ : Gerichtsverfahren.
7) in Praxis der Systemaufstellung, 2/2003, blz. 92-95.
8) Mit der Seele gehen (gesprekken tussen Hellinger, Hohnen en Ulsamer, 2001), pag. 50.
9) Potsdamer Erklšrung: www.syst-strukturaufstellungen.de/index.php?aid=20.
10) zie ook via website bij 12) ; Agenda SONT: www.opstellingen.net/nieuw/index.php?page=rubriek&rubriek=29.
11) www.werkgroepherkenning.nl.
12) www.hellingerinstituut.nl en www.stamadvies.nl.
13) zie: www.syst.nl/Actueel/Artikel%20BRES%20Hellinger%20affaire%20oktnov03.htm.
14) programma van dit congres, indien nog beschikbaar: www.iag-kongress.com.
15) website als bij 4): Offener Brief
16) www.nedhs.de/13nl_kontakt.htm.

Meer info van Alert! over Hellinger
Herman Nimis, De reactionaire familieopstellingen van Bert Hellinger (2005)
Klaus Weber, Rechte Ordnungen, Bert Hellinger - ein kryptofaschistischer Therapeut, Der Rechte Rand, Nr.83, Juli/Augustus 2003 (pdf-file)
Colin Goldner, Bert Hellinger in Der Rechte Rand, nr. 89, juli/augustus 2004
Herman Nimis, Bert Hellinger's controversial therapy (2005)

terug naar inhoud