Boekrecensie: De oneindige oorlog - Stan van Houcke. Uitgeverij Atlas. EUR 24,90, 391 pag.

Stan van Houcke reisde over de hele wereld om meningen en mogelijke oplossingen te vinden voor het muurvast zittende IsraŽlisch-Palestijnse vredesproces. Zo sprak hij met 16 mensen, te weten de joodse schrijvers Abraham Yehoshua en Amos Oz, Benjamin Beit-Hallahmi (hoogleraar psychologie Universiteit Haifa en schrijver), Eitan Bronstein (joodse directeur van Zochrot, een IsraŽlische organisatie die de joodse bevolking bewust wil maken van de Nakba, de Palestijnse tragedie van 1948), de Arabische jood en hoofdpersoon in de film Citizen Nawi Ezra Nawi, de Nederlands-joodse holocaustoverlevende en schrijver Hajo Meyer, de joods-IsraŽlische hoogleraar geschiedenis en cultuur en mede-auteur van het standaardwerk over de joodse kolonistenbeweging Lords of the Land Idith Zertal, historicus en schrijver Ilan Pappe, IsraŽl-correspondent voor onder andere The Times, Al Jazeera.Net, Le Monde Diplomatique en de International Herald Tribune Jonathan Cook, Harvardhoogleraar en co-auteur van het baanbrekende boek De IsraŽllobby Stephen Walt, de altijd door controverse omgeven en scherpe criticaster (denk aan zijn boek De Holocaustindustrie) Norman Finkelstein, de Ier Ray Dolphin, die de VN-hulporganisatie voor Palestijnen UNWRA leidt, de Palestijnse christen Aifat Odeh Kassis, president van Defence for Children International en de Palestijnse tak, Nakba-onderzoeker Salman Abu Sitta, de orthodox-joodse Canadese professor hedendaagse geschiedenis Yakov Rabkin, en het inmiddels overleden voormalig hoofd van de IsraŽlische militaire inlichtingendienst Yehoshafat Harkabi. Stuk voor stuk hebben deze mensen dusdanige zinnige dingen te melden, dat het dit boek tot een belangwekkend werk maakt. Van Houcke laat hen ongedwongen aan het woord en laat hen leeglopen op de onderwerpen die ze het beste beheersen. De oud-verslaggever van Stad/Radio Amsterdam en de VPRO zet de toon door tijdens de inleiding de joods-IsraŽlische vredesactiviste en moeder van een dochter, die op 13-jarige leeftijd bij een Palestijnse bomaanslag om het leven kwam, aan het woord te laten. Nurit Peled hekelt het onderwijs als fundament van de racistische staat IsraŽl. Ze noemt militairen "het resultaat van een systematisch, diep, totalitair onderwijs. IsraŽls kinderen worden opgevoed binnen een compromisloos racistisch discours." Tegelijk laat Peled natuurlijk zelf zien dat het mogelijk is je aan dit racisme te ontworstelen. Maar de lijn van Van Houcke is uitgezet. Ook hijzelf windt er geen doekjes om: "Een getraumatiseerd volk traumatiseert nu een ander, terwijl de werkelijke oorzaak van de tragedie het langdurige Europese antisemitisme is dat uiteindelijk uitmondde in de barbarij van de Holocaust. Een van origine christelijk probleem werd in het overwegend Islamitische Midden-Oosten gedumpt." Van Houcke betoogt dat het geweld van de Tweede Wereldoorlog niet stopte en al meer dan een halve eeuw het Midden-Oosten teistert. Amos Oz ontleedt de joodse ziel en legt bloot waarom IsraŽl is zoals zij is. Maar is een psychoanalyse na meer dan 60 jaar verfijning van een militair onderdrukkingsapparaat, waardoor veiligheidspsychologie en -apparatuur IsraŽls grootste exportproduct is, het teruggrijpen op de oorzaken, wel genoeg om het conflict op te lossen? Is het niet, zoals Beit-Hallahmi betoogt, zinvoller om IsraŽl als een van de laatste koloniale garnizoenstaten te bestempelen en haar zo te behandelen? Of de conclusie van Zochrot, geformuleerd door Bronstein: "(Ö) Wij joden zijn niet de daders, maar de slachtoffers. Het wezenlijke probleem van het slachtofferisme is dat het een dader de confrontatie belet met zijn diep verborgen schaamte over het onrecht dat hij anderen aandoet. Het gevolg is dat de Israeli's niet toekomen aan het noodzakelijke proces van erkenning." Maar hoe leg je een hele bevolking aan de psychotherapie? Zochrot doet onmisbaar werk, zoveel is duidelijk. 'Citizen Nawi' zegt over de 'cultuurwassing' die de Mizrahi, de joodse Arabieren ondergingen: "Een proces zo grondig dat zij zich begonnen te schamen voor hun eigen geschiedenis en cultuur. Sommigen veranderden zelfs hun achternaam. Ze kregen een nieuwe identiteit opgedrongen die het onmogelijk maakte om van hun eigen cultuur, die van origine Arabisch was, te genieten. Hun eigen keuken, de Arabische gerechten zoals hummus, werden ineens gepresenteerd als joods-israelisch." Ook hier is veel herstelwerk te doen. En Hajo Meyer is scherp als altijd: "(Ö) een natie die haar zoons en dochters op pelgrimage stuurt naar de vernietigingskampen, zodat ze zullen terugkeren als sterkere joden en Israeli's met een krachtigere nationale identiteit, die bereid zijn om een op handen zijnde tweede holocaust te confronteren en klaarstaan om zelf het kwaad te begaan dat noodzakelijk is voor de verdediging van de staat. En zo is de moord op zes miljoen joden een vrijbrief geworden voor Israel om de Palestijnen te verdrijven en te vermoorden, terwijl ik als overlevende juist uit deze gebeurtenis heb geleerd dat elke discriminatie op grond van afkomst verwerpelijk is, en het moorden begint met het demoniseren van de ander. (Ö)
Hoe dan ook, de mix van geÔnterviewden, het putten uit boeken van degenen die aan het woord komen, teruggrijpen op eerdere citaten, contexten scheppend waarin de specialiteiten van de deskundigen goed tot hun recht komen, het maakt deze bundel tot een prikkelend en tot nadenken stemmend werk. Natuurlijk, het zijn allemaal zorgvuldig formulerende, doordachte meningen die worden verkondigd, veelal gebaseerd op historische feiten en reŽle gebeurtenissen. Misschien mistte iemand als Hanan Ashrawi van de vroegere PLO, die tijdens de oorlog in Gaza zulke zinnige dingen zei op CNN? Of een topdiplomaat die bij tal van conflictoplossingen heeft gezeten, die weet hoe je vrede maakt? Wellicht. Maar genoeg stof om inzicht te krijgen, om argumenten bij te schaven, om feiten te leren kennen, naast bijna filosofische bespiegelingen over de joodse identiteit, gevangen in vooroordelen waar paradoxaal door een gedeelte van de joden aan beantwoord moet worden. Kortom, op je boekenplank met dit boek. En lees er zo nu en dan (weer) een hoofdstuk uit.

Jeroen Bosch

Eerder gepubliceerd in Soemoed, de tweemaandelijkse uitgave van het Nederlands Palestina Komitee, jaargang 37, nummer 3 (mei-juni 2009). Een abonnement op Soemoed heb je door overmaking van € 32,50 op giro 2047409 t.n.v. Stichting Palestina Publicaties, Amsterdam. Zie ook www.palestina-komitee.nl

back