Boekbespreking van 'Palestine & Palestinians' van de Alternative Tourism Group

ISBN 9950-319-01-3 www.atg.ps; 25 Euro; te bestellen via www.rooierat.nl

Eindelijk verscheen in september 2008 de update van de reisgids voor Palestina van de Alternative Tourism Group (ATG) uit Beit Sahour (Westelijke Jordaanoever). De term reisgids dekt overigens maar een deel van de inhoud, want het gaat hier om een grondige verkenning van de hele Palestijnse samenleving (historisch, archeologisch, religieus, architectonisch, enzovoort), al ook om de dagelijkse realiteit van het leven onder Israelische bezetting.

De opzet is als die van een reisgids. Je vindt er alle praktische informatie over transport, hotels, cafés, restaurants, musea, maar de gids gaat een stapje verder. Deze biedt allerlei mogelijkheden om echt in contact te komen met de Palestijnse maatschappij en wil de Israelische dominantie op de toerisme-industrie naar Palestina doorbreken.

Nog steeds zijn het Israelische tour-operators, die hun toeristengroepen in bussen en zorgvuldig afgeschermd door Israelische gidsen naar bijvoorbeeld Betlehem rijden. Deze toeristen krijgen van de Israelische reisgidsen een oppervlakkig beeld van Palestijnen voorgeschoteld, vaak doorspekt met vijandbeelden. Zij flitsen het gebied in en uit, zonder een Palestijn te spreken, laat staan een maaltijd te genieten in een Palestijns restaurant, een nacht door te brengen in een pension of iets in een Palestijnse winkel te kopen. Eigenlijk hebben zij geen flauw idee dat zij niet in Israel zijn, maar in bezet Palestina.

De ATG-reisgids is een van de eerste in zijn soort en laat zien dat Palestina een rijke geschiedenis heeft, een diverse maatschappij, uitzonderlijk interessante toeristische locaties en een vitale moderne cultuur. De gids is een persoonlijke uitnodiging om naar Palestina te komen. De ATG beseft dat de bezetting het niet aantrekkelijker maakt om als toerist naar Palestina te komen, maar juist contact met de buitenwereld in zo'n situatie is van levensbelang voor de Palestijnen, benadrukken de samenstellers.

Door de brede, maar compacte en gedetailleerde opzet is het een onmisbaar werkje om tijdens een rondreis door Palestina op zak te hebben. De ATG kan bovendien politieke en culturele reizen, of een fact finding mission faciliteren.

De gids staat boordevol feiten en up to date kaarten en in elk behandeld onderwerp komt de bezetting om de hoek kijken, waarmee wordt aangetoond hoe diep de Israelische bezetting ingrijpt op alle facetten van het leven van de Palestijnen. Alleen de vogels lijken zich aan de bezetting te onttrekken, alhoewel ook voor hen water een belangrijke rol speelt. De olijfboom is natuurlijk een bekend verhaal. Door de restricties op goederenverkeer is de Palestijnse export van olijfolie naar Arabische landen vrijwel stil komen te liggen. Toch zijn er op de Westelijke Jordaanoever nog altijd 285 olijfpersen operatief.

De hoofdstukken over de geschiedenis van Palestina, van de prehistorie tot het heden, zijn kort, maar to the point. Aangeland in 1967 - door de Palestijnen al-Naksa (de Tragedie) genoemd, toen Israel de Westelijke Jordaanoever, Gaza, de Sinai Woestijn en de Hoogvlakte van Golan bezette, zie je een keerpunt. Palestijnen beginnen zich massaal te verzetten tegen de vage VN-resolutie 242 (1967), als reactie op de Israelische bezetting. Nadat het Palestijnse gewapende verzet, met zware verliezen weliswaar, in 1968 een Israelische aanval op het vluchtelingenkamp Karameh in Jordanië afslaat, groeit het besef dat de Palestijnen hun verzet zelf moeten gaan organiseren en niet op steun van de Arabische wereld moeten blijven wachten. 'Karameh' is een van de mijlpalen in de turbulente geschiedenis van de Palestijnen. Het was een van de gebeurtenissen die haar sporen in het Palestina van vandaag nog altijd trekken.

In de reisgids worden de historische beschouwingen afgewisseld met gedichten van Palestijnen, maar ook met en staatjes met cijfers. Een voorbeeld: in de loop van de Eerste Intifada [1987-1993] zijn 1222 Palestijnen gedood, onder wie 362 kinderen onder de 16 jaar; 18.211 Palestijnen zijn gevangengezet; meer dan 2000 huizen zijn met de grond gelijk gemaakt en 185.489 bomen ontworteld of gekapt; 41.205 km2 grond is geconfisqueerd. In een reisgids verwacht dergelijke cijfers niet. Daarom zijn ze des te confronterender.

Interessant zijn de passages over de Palestijnse economie, waar kristalhelder wordt uitgelegd hoe de financiële relatie tussen Palestijnse en Israelische ondernemers is, hoe de Israelische overheid de inkomsten van het Palestijns Nationaal Gezag (PNA) beheert en hoe dat zo is ontstaan. In het hoofdstuk over cultuur komt ook het getekende jongetje Handala (zure appel), een creatie van de in 1987 in London vermoorde Palestijnse tekenaar Naji al-Ali.

Bijna 100 pagina's zijn gewijd aan de huidige situatie, aan alle belangrijke en hot spots in West-Jeruzalem en bezet Oost-Jeruzalem en aan de dorpen en vluchtelingenkampen rond Jeruzalem. Naast de geschiedenis en alle wetenswaardigheden over steden op de Westelijke Jordaanoever - zoals Jericho en de Dode Zee, Betlehem en omgeving, al-Khalil (Hebron), Ramallah, Nabloes en Jenin – behandelt de gids ook steden in de 'Gebieden van 1948', zoals Akka, Safad, Nazareth, Tiberias, Haifa en Jaffa, maar wordt aandacht besteed aan de bedoeïenen in de Naqab (Negev) Woestijn. Voorts wordt de Hoogvlakte van Golan bezocht, waarvan de trieste geschiedenis wordt beschreven: vóór de bezetting in 1967 werd de Golan bewoond door 130.000 Syriërs en Palestijnen, verspreid over 139 dorpen Golan. Het Israelische leger sloopte maar liefst 133 van de 139 dorpen en enkel 6.396 mensen mochten er blijven leven, voornamelijk Druzen en ook enkele soennitische moslims en christenen.

In de reisgids wordt tenslotte ook een bezoek aan Gaza-Stad beschreven – mocht men daar van de Israeli's toegang toe krijgen - als een intense en overweldigende ervaring. Ooit was deze een van de drukste knooppunten in het Midden-Oosten, maar een van de zwaarste veldslagen uit de Eerste Wereldoorlog tussen Turks-Osmaanse en Britse soldaten, die het in 1917 bezetten, was het met haar welvaart gedaan. De oude stad lag vrijwel volledig in puin. In 1927 vernietigde een aardbeving zo ongeveer het laatste dat nog overeind stond. Toen Palestijnse vluchtelingen na de Nakba (Catastrofe) van 1948 zorgden voor een verdriedubbeling van de bevolking, had dit een complete omvorming van infrastructuur van Gaza tot gevolg. Vanaf 1948 kwam Gaza onder Egyptisch militair bestuur te staan. Tijdens de Suez-Crisis van 1956 bezette Israel de Strook van Gaza enkele maanden Gaza, om deze in de Juni-Oorlog van 1967 opnieuw te bezetten. In 2005 is Israel formeel tot de ontruiming van de Strook van Gaza overgegaan, maar heeft een ijzeren greep op het gebied behouden. In de ATG-gids staan een aantal gebouwen beschreven, evenals plekken om te bezoeken, hoewel het onduidelijk is of deze nog overeind staan na de recente grootschalige bombardementen. Veel aandacht wordt voorts besteedt aan de keuken van Gaza. Het is bitter om te beseffen dat Gaza een groot potentieel heeft, maar geen kans krijgt dit te ontwikkelen.

De gids sluit af met informatie over alle soorten grenzen waar men bij een bezoek aan Palestina op stuit, over openbaar- en ander vervoer, het telefoonsysteem, feest- en gedenkdagen – zoals de Dag van Gevangene op 17 april - en jaarlijks terugkerende culturele activiteiten. Verder is er een handige woordenlijst, verwijzingen naar meer literatuur over Palestina, internet-sites en de 'Code of Conduct for Tourism in the Holy Land' - gedragsregels opgesteld door het Palestijns Initiatief voor Verantwoordelijk Toerisme.

Kortom, een onmisbare gids voor elk politieke of culturele reis naar Palestina.

Jeroen Bosch is publicist

Eerder gepubliceerd in Soemoed, de tweemaandelijkse uitgave van het Nederlands Palestina Komitee, jaargang 37, nummer 1 (januari-februari 2009). Een abonnement op Soemoed heb je door overmaking van € 32,50 op giro 2047409 t.n.v. Stichting Palestina Publicaties, Amsterdam. Zie ook www.palestina-komitee.nl

back