Turks Extreem-Rechts
Interview met de makers van het boek


Toen in Turkije Erbakan met zijn fundamentalistische Welvaartspartij aan de macht kwam, hield men in Europa de adem in. Zou nu ook Turkije een fundamentalistische staat worden?
Recente ontwikkelingen toonden aan dat deze angst ongegrond was. Het Turkse leger gaf ondubbelzinnig (en op ondemocratische wijze) te kennen dat het geen op islamitische leest geschoeide staat wenst. Erbakan bond in en in Europa haalde men opgelucht adem.
Tijdens de Beurs van Kleurrijk Nederland, op 29 maart gehouden in de Beurs van Berlage, presenteerde het comité 'Stop de Grijze Wolven' het boek Stop de Grijze Wolven, Turks extreem-rechts. In dit boek, dat elders in dit blad wordt gerecenseerd, worden de Turkse extreem-nationalistische Grijze Wolven beschreven. Volgens de schrijvers van dit boek zijn het niet Erbakan's fundamentalisten, maar de Grijze Wolven (en met hen eigenlijk de gehele Turkse staat) waar men zich in Europa zorgen over moet maken. De Grijze Wolven zouden zich schuldig maken aan intolerantie jegens minderheden, het plegen van gewelddadigheden en ze zouden nauw gelieerd zijn aan de Turkse mafia. Daarnaast zouden de Grijze Wolven doelbewust proberen de integratie van Turken in de Nederlandse samenleving te belemmeren.

KLEUR sprak met Ernst Haffmans, een van de schrijvers van het boek.

Ernst Haffmans maakt deel uit van het vanuit Amsterdam opererende comité 'Stop de Grijze Wolven'. Hij en zijn collega's hielden zich al langer bezig met solidariteitswerk, bijvoorbeeld voor de Koerden, en met de schendingen van de mensenrechten in Turkije. De laatste publicatie over de Grijze Wolven (De Grijze Wolf en de Halve Maan van het Nederlands Centrum Buitenlanders) verscheen in 1980, inmiddels zeventien jaar geleden. In die tussentijd is er alweer zoveel gebeurd dat Ernst en zijn collega's het noodzakelijk vonden iets nieuws te brengen.

Ernst: Na het begin van de jaren '80, waarin de Grijze Wolven vrij openlijk opereerden zijn ze, onder druk van de publieke opinie, op een veel subtieler manier te werk gegaan. Ondanks, of misschien juist dankzij hun relatieve onzichtbaarheid hebben de Grijze Wolven nu meer invloed dan ooit. Twee jaar lang heeft het comité aan het boek gewerkt. Daarbij is gebruik gemaakt van openbare bronnen zoals daar zijn: statuten van verenigingen, gegevens van de Kamer van Koophandel, verslagen van raadsvergaderingen en uiteraard veel artikelen, zowel uit Turkse als uit Nederlandse kranten.

Eerst even over die naam: de Grijze Wolven. Officieel bestaat er in Nederland geen organisatie die zo heet.

Dat klopt. Grijze Wolf is een soort geuzennaam. Het is eigenlijk de naam van de jongerenbeweging van de MHP, de extreem-rechtse Partij van Nationalistische Actie uit Turkije. Ook de MHP bestaat hier niet, want officieel mogen Turkse partijen geen afdelingen in het buitenland hebben. Dus opereren de Grijze Wolven hier onder namen als Turkse Idealistische Vereniging, Turks Cultureel Centrum, of Turkse Democratische Jongerenvereniging. Ondanks deze schuilnamen is het betrekkelijk makkelijk aan te tonen dat deze verenigingen worden gecontroleerd door MHP'ers ofwel Grijze Wolven.

Hoe toon je dat dan aan?

Door bijvoorbeeld het verleden van de bestuursleden te bestuderen. Die blijken dan betrokken bij het inzamelen van geld voor de verkiezingscampagnes van de MHP in Turkije of bij het ronselen van stemmen tijdens die campagnes. Ook wordt tijdens door deze verenigingen georganiseerde manifestaties en demonstraties veelvuldig de Grijze Wolven-groet gedaan.

Jullie noemen de Grijze Wolven een extreem-nationalistische beweging. Ook staat er in jullie boek dat er contacten zijn geweest tussen Duits extreem-rechts en de Grijze Wolven. Voelen deze twee groeperingen zich verwant?

Jazeker. En dat gaat heel ver terug. In de tweede wereldoorlog heeft nazi-Duitsland toenadering gezocht tot de Turkse staat. Turkije werd beschouwd als bondgenoot tegen communistisch Rusland. De Turken zijn echter nooit officieel bondgenoot geworden. Wel zijn veel Grijze Wolven opgeleid in nazi-trainingskampen en een deel van hen sloot zich aan bij SS-pantserdivisies die in Bosnië vochten. Saillant detail is dat vandaag (3 mei, red.) een soort feestdag is voor de Grijze Wolven. Op 3 mei 1944 gaven verschillende Grijze Wolven namelijk een steunverklaring uit aan nazi-Duitsland. De opstellers van deze verklaring zijn door de Turkse regering, die had gezien dat Duitsland aan het verliezen was en dus de kant van de geallieerden had gekozen, gearresteerd en berecht. Dit wordt vandaag herdacht.

Wordt deze dag ook in Turkije herdacht?

Ja, en ook sinds drie jaar in Nederland.

Maar dat mag in Turkije? De opstellers van die steunverklaring zijn immers door de Turkse staat berecht.

Dat klopt, maar dat was meer een showproces om de geallieerden tevreden te stellen. De banden tussen Grijze Wolven en de Turkse staat zijn zeker de laatste jaren bijzonder hecht. Voormalig premier Çiller stond te huilen op de begrafenis van Alparslan Türkes, de leider van de MHP, die begin vorige maand overleed. Türkes was overigens ook een van de opstellers van genoemde steunverklaring. Er zit ook nog een derde partij in dat verbond, namelijk de mafia. Dat bewees het auto-ongeluk bij Susurluk in november '96. Daarbij kwamen een mafiabaas die tevens Grijze Wolf was, een hoge politiefunctionaris en een voormalig schoonheidskoningin, die betrokken was bij activiteiten van de Turkse geheime dienst om het leven. In de auto zat ook nog een parlementarier van Çillers Partij van het Juiste Pad. Uit een parlementair onderzoek dat vorige maand werd afgerond, bleek dan ook dat politie en politiek intensief samenwerken met de mafia en de Grijze Wolven.

Als ik het goed begrijp, is dit boek niet alleen een waarschuwing tegen de Grijze Wolven, maar ook een aanklacht tegen de Turkse staat.

Ja, absoluut. Zoals gezegd werken de Grijze Wolven nauw samen met de Turkse staat. De Turkse staat is net als de Grijze Wolven erg intolerant jegens minderheden zoals de Koerden. We kennen allemaal de beelden uit Koerdistan ofwel Zuidoost Turkije. Daarnaast probeert men vanuit Turkije de in Nederland wonende Turken in de greep te houden. Dit gebeurt onder andere via de Turkse staatstelevisie en de Turkse kranten die hier te koop zijn. Daarmee storten ze ladingen propaganda-troep uit.

De Turkse staat probeert heel hard de integratie van Turken in de Nederlandse samenleving tegen te gaan en de Grijze Wolven helpen daarbij. Ik ben de laatste die zal roepen dat integratie moet, maar ik denk wel dat er een open dialoog tussen de verschillende culturen die in een land samenleven, moet blijven bestaan. Ik denk niet dat het de bedoeling is dat er een staat in een staat gevormd wordt, een stukje Turkije in Nederland waarop de Nederlandse maatschappij vrijwel geen invloed heeft.

De Grijze Wolven hebben een grote invloed in Turkije, maar ze maken geen deel uit van de regering. Waarom is dat?

Zoals ik al zei is de scheidslijn tussen wat er aan de macht is in Turkije en de Grijze Wolven vrij dun. De connecties zijn overal. De MHP hoeft niet perse in de regering te zitten om zijn ideeën te verwezenlijken. Voor de verkiezingen van '95 heeft een andere politieke partij de MHP voorgesteld een coalitie aan te gaan. In ruil voor die coalitie zou de MHP veertig parlementszetels krijgen, maar dat heeft de MHP gewoon afgewezen. Ze vonden het niet interessant. Ze zijn meer een duwende groepering die wordt ingezet op plaatsen waar sterke oppositie is, zoals in Koerdistan. Juist daar worden de extreem-nationalisten heen gestuurd. De contra-guerilla, een para-militaire organisatie die ingezet wordt tegen de Turkse oppositie en in de frontlinies in Koerdistan, bestaat dan ook voornamelijk uit Grijze Wolven.

In jullie boek wordt verwezen naar een sjamanistische mythe, een mythe waaraan de Grijze Wolven hun naam ontlenen. Wat houdt die mythe in?

Volgens die mythe was er ooit een oorlog tussen twee stammen. Een van die twee stammen wordt gezien als de oorspronkelijke Turkse stam. Die stam werd gered door een wolf die hen weg heeft geleid en die wolf is een symbool geworden van wijsheid en dapperheid. Daarmee associëren de Grijze Wolven zich dus.

Dit is dus een voor-islamitische mythe. Hoe belangrijk is de Islam voor de Grijze Wolven?

De Grijze Wolven hechten, net als bijvoorbeeld het Turkse leger, meer aan het land Turkije dan aan de islam. Ze zijn in de eerste plaats nationalisten, de islam is een onderdeel van dat nationalisme. Een Turk is voor hen allereerst Turk en dan pas moslim. Dit heeft alles te maken met de zogenaamde 'negen lichten-doctrine'. Het zou wat ver voeren om precies uit te gaan leggen wat deze doctrine inhoudt, maar vast staat dat het een extreem-nationalistische en uiterst intolerante ideologie is, die weer alles te maken heeft met het 'Turanisme'. De aanhangers van het Turanisme zien het Turkse volk als een superieur ras, net als vroeger de nazi's het Germaanse ras als superieur beschouwden. En net als de nazi's van een Derde Rijk droomden, dromen de Turanisten van een Groot Turkije dat van de Kaukasus tot aan de Balkan en van de Balkan tot aan Midden-Azië moet reiken.

We hebben het tot nu toe vooral over Turkije gehad. Wat is nu het gevaar van de Grijze Wolven in Nederland?

Zoals ik al zei proberen de Grijze Wolven de integratie van Turken in de Nederlandse samenleving te bemoeilijken. Ze proberen de Turkse jeugd te lokken door allerlei activiteiten te organiseren op het gebied van sport en cultuur. Daarbij proberen ze hun gedachtengoed aan die jongeren op te dringen. Ze bevorderen daarmee de intolerantie jegens bijvoorbeeld de Koerden. Daarnaast zijn de Grijze Wolven natuurlijk gewoon een extreem-rechtse organisatie en dat soort organisaties zijn altijd gevaarlijk.

Maar als de Nederlandse staat de Grijze Wolven daadwerkelijk zou willen bestrijden, dan zou ze, als ik het goed begrijp, eigenlijk de banden met de Turkse staat door moeten snijden.

Dat zou de uiterste consequentie zijn.

Dat zal niet een twee drie gebeuren.

Nee, de Nederlandse staat heeft enorme economische belangen in Turkije. Export- of vestigingsvergunningen worden niet of nauwelijks geweigerd. Eurometaal, een Nederlands wapenhandelconcern, levert bijvoorbeeld clustergranaten aan het Turkse leger. Die granaten ontploffen vlak boven de grond. Ze zijn ontworpen om zoveel mogelijk slachtoffers te maken. Het Turkse leger gebruikt deze granaten in Koerdistan. Bovendien werkt ook de Binnenlandse Veiligheidsdienst sinds kort nauw samen met de MIT, de Turkse geheime dienst. Ze hebben zelfs een kantoor in Ankara.

Waarom is dat?

Het Koerdische parlement in ballingschap heeft hier in Den Haag zijn eerste vergadering mogen houden. Dat is de Turken in het verkeerde keelgat geschoten. Er kwamen allerlei protesten, die uitmondden in een door de Turkse ambassades in Europa georganiseerde en door Grijze Wolven gedomineerde demonstratie.
Tijdens deze demonstratie waren de vlaggen van de Grijze Wolven met de drie halve manen te zien, en werd veelvuldig het Grijze Wolven-gebaar gemaakt. De Turkse regering was erg gepikeerd. Van Mierlo is toen direct naar Ankara gevlogen om de banden te herstellen. Men heeft toen besloten dat er een gezamenlijke weg zou worden gevonden om het terrorisme te bestrijden. Dat lijkt vooral in te houden dat de Koerdische gemeenschap in Nederland in de gaten wordt gehouden.

Dus Van Mierlo beschouwt de Koerden als terroristen?

Dat is niet met zoveel woorden gezegd. Het meeste is binnenskamers gehouden. Men heeft alleen gezegd dat dat kantoor zou worden geopend en dat de samenwerking tussen de geheime diensten zou worden geïntensiveerd.

Dat klinkt wrang, na alles wat ik van jou heb gehoord. In jullie boek staat zelfs dat die MIT zich hoogstwaarschijnlijk zelf bezighoudt met terrorisme.

Ja, de Turkse geheime dienst heeft er een handje van aanslagen te plegen en die in de schoenen van Turks links of van de PKK (de Arbeiders Partij van Kurdistan, red.) te schuiven. En dat terwijl die twee groepen in Europa vrijwel geen, en in Nederland zeker geen aanslagen hebben gepleegd. Turks links en de PKK zijn juist bezig met een lobby tegen de Turkse regering. Ze proberen de talloze schendingen van de mensenrechten in Turkije onder de aandacht te brengen. Het plegen van aanslagen past daar helemaal niet bij. De Grijze Wolven hebben overigens geprobeerd de brand in de Schilderswijk (in de nacht van 25 op 26 maart, red.) in de schoenen van de PKK te schuiven. Ze hebben daarbij gebruik gemaakt van een onzinnige claimbrief. Iedereen die de PKK een beetje volgt, kan zien dat die niet door de PKK geschreven is, maar de Haagse politie heeft er wel een heel rechercheteam op gezet. Ik wil hiermee overigens niet zeggen dat die brand door de Grijze Wolven gesticht is.

Binnenkort vertrekt er een Turkse delegatie naar Amsterdam om met de EU te praten over een eventueel lidmaatschap.

Ja, dat is natuurlijk volkomen absurd. Turkije schendt de mensenrechten op grote schaal, het kent het grootste aantal verdwijningen ter wereld, het is voor journalisten het gevaarlijkste land ter wereld om te werken, en het is politiek op dit moment absoluut niet stabiel. Zelfs de staatsgetrouwe kranten schrijven nu over de banden tussen de staat, de mafia en de Grijze Wolven. Erbakans regering zit volkomen in de greep van het leger, dat op dit moment de enige stabiele macht is in Turkije. Dat leger zou nu best wel weer eens een staatsgreep kunnen plegen. (Een paar dagen na ons interview werd een Koerdische commerciele televisiezender die de broer van voormalig premier Çiller in een reportage van corruptie beschuldigde, door de politie gesloten. Eerder al was de zender overvallen door gewapende mannen die riepen: 'Wie heeft deze reportage gemaakt?' en daarna in het wilde weg begonnen te schieten. De officiële reden voor de sluiting is dat de zender zonder vergunning apparatuur had geimporteerd. Naar die vergunning was overigens zes jaar lang niet gevraagd. red.)

Maar eigenlijk is jullie strijd al bij voorbaat een verloren strijd. De Nederlandse regering zal Turkije nooit afvallen, daarvoor zijn de belangen te groot.

Dat is niet helemaal waar, natuurlijk. We proberen met dit boek allerlei organisaties zoals Turks links, Koerdische organisaties, welzijnswerkers en Nederlandse maatschappelijke groeperingen te doordringen van het gevaar dat de Grijze Wolven vormen. Die organisaties zouden druk kunnen gaan uitoefenen op de machthebbende instanties. En die instanties zullen het best zo kunnen verpakken dat ze én de relatie met de Turkse staat warm houden én de Grijze Wolven de wind uit de zeilen nemen door op te houden met het geven van subsidies en dergelijke.

Ontvangen de Grijze Wolven subsidies?

Ja. Tot nu toe wisten we alleen van subsidie-relaties tussen Turkse culturele centra die zijn aangesloten bij Grijze Wolven-organisaties en gemeentelijke overheden, maar laatst, op 16 april, bleek uit een uitzending van EO Tijdsein dat dat nog niet alles is. Tijdsein ging op bezoek bij de Hollanda Türk Federasyon (HTF, red.), de overkoepelende organisatie van Grijze Wolven in Nederland. Bij deze organisatie zijn 54 stichtingen en verenigingen uit het hele land aangesloten. De secretaris van die organisatie, Fedai Eken, zei dat hij zat te wachten op subsidie van een Nederlands ministerie. Welk ministerie dat is, is nog niet duidelijk.

Hoe weten jullie eigenlijk dat de HTF een Grijze Wolven-organisatie is?

Tijdens die uitzending zag je heel goed dat het kantoor van de HTF vol hangt met Grijze Wolven-symbolen. Fedai Eken gaf ook min of meer toe dat hij Grijze Wolf is. Bovendien heeft de HTF ter gelegenheid van de dood van Türkes een enorme rouwadvertentie geplaatst in de Turkse krant Türkiye. Die advertentie spreekt duidelijke taal. In het boek hebben we nog wel meer argumenten aangedragen, zoals het feit dat een deel van de Grijze Wolven-groep die al sinds de zeventiger jaren in Nederland actief is, in het bestuur van de HTF zit.

Jullie hebben het Amsterdamse PvdA-raadslid Mustafa Kemal Ustalar, die ook in die Tijdsein-uitzending voorkwam, genoemd als lid van de Grijze Wolven. Dat heeft nogal wat opschudding veroorzaakt.

Ja, tot nu toe houdt de PvdA hem onvoorwaardelijk de hand boven het hoofd. Ze willen absoluut geen smet op hun partij. Ze willen niet dat er inderdaad bekend wordt dat er een Grijze Wolf in hun gelederen zit. Maar goed, die Ustalar is in het verleden, vlak voor hij zich verkiesbaar stelde voor de Stadsdeelraad, lid geweest van een moskee op de Zeeburgerdijk. Daar was hij bestuurslid. Die moskee is aangesloten bij de HTF, die daar ook zijn hoofdkantoor heeft. Ook die moskee hangt, dat heeft die EO Tijdsein-uitzending wel aangetoond, vol met symbolen van de Grijze Wolven. Maar Ustalar blijft beweren dat hij niet weet wat een Grijze Wolf is en dat hij nog nooit een Grijze Wolf heeft ontmoet, en dat terwijl hij dagelijks in die moskee kwam. Dat is natuurlijk totaal ongeloofwaardig.
Bovendien was Ustalar in het verleden betrokken bij de Turks Nationalistische Arbeidersvereniging. Die naam laat toch niets te raden over. We vinden het dan ook schandalig dat de PvdA geen nader onderzoek doet naar die man. Het is alleen maar opportunisme. Voor de PvdA is hij belangrijk vanwege de kiezers die hij meebrengt. Ustalar zit in die stadsdeelraad dankzij 408 voorkeurstemmen die de Grijze Wolven hem hebben bezorgd. De secretaris van de HTF heeft in die EO Tijdsein-uitzending zelfs verklaard dat Ustalar voor hen in de raad zit, dat hij daar zit om hun zaakjes op te knappen. Ustalar is dan ook hard bezig een netwerk op te bouwen. In de raad laat hij weinig van zich horen, maar hij is vaak aanwezig op vergaderingen en hij is daar een graag gezien persoon. Hij zit ook in het Anti-racismeplatform Amsterdam Oost. Daar brengt hij regelmatig klachten vanuit de Turkse gemeenschap binnen over discriminatie.

Ustalar wordt ook daar erg gewaardeerd. Toch houdt Ustalar vol dat hij niks met de Grijze Wolven te maken heeft.

Dat klopt, maar dat was te verwachten. Er is overigens nog een ander mogelijk scenario. Daar zijn we op gekomen naar aanleiding van die uitzending van EO Tijdsein waarin dus ook Ustalar optrad. We denken dat het heel goed mogelijk is dat Ustalar eigenlijk niet meer voor de Grijze Wolven wil werken. Die secretaris van de HTF betrekt hem in die uitzending misschien wat al te nadrukkelijk bij zijn club en Ustalar ontkent niet voor niets zo nadrukkelijk dat de HTF contacten heeft met de PvdA. Het zou kunnen dat Ustalar op een of andere manier onder druk wordt gezet door de Grijze Wolven.

Hij zegt in die EO-uitzending iets als: 'Hij (de secretaris van de HTF) liegt. Ik moet zeggen dat ik Grijze Wolf ben en dan gaat hij lachen.'

Als het inderdaad zo is dat de Grijze Wolven Ustalar onder druk zetten, dan moeten Ustalar en de PvdA daar gewoon voor uitkomen. Dan kunnen er tenminste maatregelen genomen worden.

Het Anti-racismeplatform Amsterdam Oost beschuldigt jullie in een verklaring naar aanleiding van de zaak Ustalar min of meer van stemmingmakerij.

Ja, dat is natuurlijk onzin. Wij vinden net als het Anti-racismeplatform Amsterdam Oost dat extreem-rechts bestreden moet worden. En of dat nou Nederlands, Duits of Turks extreem-rechts is, dat maakt ons niet uit en dat zou ook niet uit mogen maken.

Tot slot, wat wil je nu dat men met jullie boek doet?

Zoals ik al heb gezegd, hoop ik dat de verschillende Nederlandse maatschappelijke groeperingen en ook de politiek, zowel op gemeentelijk als op landelijk niveau, zich bewust worden van het gevaar dat de Grijze Wolven vormen. Om daadwerkelijk het extreem-nationalisme van de Grijze Wolven te bestrijden, zal de Nederlandse overheid verregaande maatregelen moeten nemen om bijvoorbeeld de positie van Turkse jongeren te verbeteren. Juist door hun slechte sociale situatie, worden ze in de armen van de Grijze Wolven gedreven.

(Uit: Kleur, nummer 3, juni 1997)