BVD: 2.5 Het Turkse beheersnetwerk


De ruim 280.000 Turken in Nederland zijn op velerlei wijze met hun land van herkomst verbonden. Zowel in familieverband als in de sfeer van religie, politiek en economie onderhouden Turken in Nederland contacten met Turkije. De schaduwzijde hiervan is dat Nederland wordt geconfronteerd met conflicten uit het land van herkomst, zoals de polarisatie tussen de Turkse seculiere overheid en aanhangers van een politiek-religieuze opvatting (zoals Milli-Görüs en Kaplan-beweging). Ook de in de Turkse geschiedenis verankerde conflicten met de Koerdische bevolkingsgroep hebben, zij het in gedempte vorm, hun weerslag op de Turkse gemeenschap in Nederland.
De Turkse overheid speelt in dit krachtenveld een rol als bewaker van de eenheid van de Turkse staat en van haar seculiere karakter. Langs verschillende wegen en bij diverse gelegenheden tracht zij de Turkse gemeenschap in Nederland aan zich te binden en in te schakelen bij het uitdragen en verdedigen van haar opvattingen. Door middel van de Islamitische Stichting Nederland (ISN), de Nederlandse tak van het Turkse Directoraat voor Godsdienstzaken (Diyanet Vakfi), heeft de Turkse regering, ook in financieel opzicht, greep op het doen en laten van de bij de stichting aangesloten moskee-besturen. De Turks Islamitisch Culturele Federatie (TICF) die nauw verwant is aan de ISN en eveneens deel uitmaakt van het Turkse beheersinstrumentarium, speelt in dit kader een belangrijke rol bij de mobilisering van de Turken in Nederland.
Dit bleek bijvoorbeeld bij de beroering rond de voorgenomen plaatsing van een gedenksteen in Assen voor Armeense slachtoffers uit het begin van de twintigste eeuw. Gemobiliseerd en selectief ge´nformeerd door de Turkse media en de TICF in Nederland, tekenden Turkse groeperingen protest aan tegen deze gedenksteen. De BVD heeft de lokale overheid ge´nformeerd over de daadwerkelijke achtergronden en intenties van de bij de protesten betrokken groeperingen, teneinde een democratische en transparante besluitvorming zoveel mogelijk te garanderen.
De nationalistische TFN (Turkse Federatie Nederland, ook wel aangeduid als de 'Grijze Wolven') kan eveneens beschouwd worden als een onderdeel van het Turkse beheersnetwerk. Bij incidentele aangelegenheden, zoals de kwestie van de gedenksteen in Assen, toont de TFN zich een pleitbezorger van de Turkse belangen in Nederland. De lijn van deze federatie met de Turkse overheid loopt voornamelijk via haar in de regering vertegenwoordigde moederpartij, de MHP. Illustratief voor de nauwe banden tussen beide organisatie is, dat functionarissen van de MHP zich tijdens het laatste TFN-congres in Nederland hebben bemoeid met de verkiezing van bestuursleden.
Ten aanzien van de TFN lijkt overigens de conclusie gerechtvaardigd dat de organisatie er niet in slaagt haar aanhang substantieel te vergroten. De onverminderde gerichtheid van de organisatie op Turkije lijkt zelfs te leiden tot een verdergaand isolement van de beweging in Nederland. Positief is dat zich in het afgelopen jaar vrijwel geen botsingen meer hebben voorgedaan tussen aanhangers van de TFN en sympathisanten van de PKK en de DHKP-C. Daarmee lijkt de trend van een afnemend geweldsniveau, die in 1999 al was ingezet, te zijn bevestigd.

(uit: Jaarverslag BVD 2000)