logo onderzoeksgroep

arrow Overzicht publicaties

Stop de Grijze Wolven! - Turks Extreem rechts

Inhoud
Colofon
1. Inleiding
2. MHP, de moederpartij van de Grijze Wolven in Turkije
arrow 3. De Turkse extreem-nationalistische beweging in West-Europa en Nederland
4. Activiteiten van de Grijze Wolven in Nederland
5. Alert tegen Grijze Wolven
6. Tussen Islam en liberalisme
7. De ideologie van de MHP
8. Grijze Wolf-zijn is net zijn als een nazi, .....maar dan voor Turkije
9. De ontwikkeling van rechtse politieke organisaties en oriëntatie van Turkse migranten in de BRD
10. De TIKDB/ATIB
11. De Turkse Republiek, Turks-Koerdische emigratie en de Islam
12. Turks-Islamitische-synthese
13. De Turkse maffia, de Turkse staat en de MHP
14. Het moordapparaat van de Turkse contra-guerilla
15. Namen van organisaties
16. Bibliografie
Bijlage 1: Incidenten overzicht
Bijlage 2: Lidorganisaties van de Nederlandse en Belgische Turkse Federatie

pdf / rar - bestellen

3. De Turkse extreem-nationalistische beweging in west-Europa en Nederland

Print versie

3.1. Inleiding
Halverwege de jaren zeventig begint de MHP zich in Europa te organiseren. Grofweg zijn daar twee redenen voor: de invloed van progressieve Europese stromingen op de Turkse migranten in Europa en de drang van de Turkse extreem-nationalistische organisaties om controle over deze gemeenschap uit te oefenen.
Door de sterke technologische vooruitgang in Europa in de jaren zestig, en de explosieve economische ontwikkeling waarmee dat gepaard ging, waren er extra goedkope arbeidskrachten nodig voor het zware en slecht betaalde werk. Daarom begonnen Europese landen buitenlandse arbeiders te 'werven'. Zo werd op 13 augustus 1964 een wervingscontract tussen Turkije en Nederland afgesloten, waarin afspraken over de voorwaarden van werving werden vastgelegd.
De 'gastarbeiders' leefden aanvankelijk in de veronderstelling dat hun aanwezigheid van tijdelijke aard zou zijn. De economische band met de Westeuropese landen en de slechte economische situatie in Turkije zorgden er echter voor dat de Turkse gastarbeiders hun terugkeer naar Turkije steeds langer begonnen uit te stellen. Eind jaren zeventig besloten veel Turkse gastarbeiders om definitief in Europa te blijven: ze waren migranten geworden. Parallel aan deze ontwikkeling kwam de gezinshereniging op gang.
Ten gevolge van de economische crisis in 1973 kwam er een einde aan de behoefte aan 'gastarbeiders' in Nederland en de rest van Europa. De Nederlandse overheid bracht in 1976 de 'vreemdelingenwet' ten uitvoer. In deze wet waren talloze discriminerende en beperkende regels opgenomen ten aanzien van migranten. Met deze wet werd de slechte sociale positie van migranten wettelijk vastgelegd. Ook in de jaren tachtig nam de Nederlandse overheid nog enkele maatregelen die nadelig waren voor buitenlanders en migranten. De werving werd stopgezet en de overheid ging over tot het werken met de zogenaamde 'oprot-premie'. De Nederlandse overheid wilde af van de niet-productieve buitenlandse werknemers. De aanwezigheid van migranten werd door enkele extreem-rechtse politieke partijen, waaronder de Centrum Partij, aangegrepen om hen de schuld te geven van de economische crisis. Deze ontwikkeling wakkerde het racisme binnen de Nederlandse samenleving en het isolement van de Turkse gemeenschap aan.
Naast de slechte wettelijke positie van (Turkse) migranten en de matige arbeidsomstandigheden, waren de (Turkse) migranten blootgesteld aan een dwang tot assimilatie. De 'aanpassingsmaatregelen' van de Nederlandse overheid impliceerden de overname van Nederlandse normen en waarden. Hoewel de Nederlandse overheid poogde de positie van migranten door het nemen van maatregelen te verbeteren (verkrijgen kiesrecht op gemeentenivo, werving migranten voor politieke partijen, oprichting inspraakorganen, etc.) heeft dit niet geresulteerd in een sterke verbetering van hun maatschappelijke positie.
De economische uitbuiting (zwaar en slecht betaald werk), de discriminatie en het racisme, de 'aanpassingsmaatregelen' van de overheid en de maatschappelijke achterstandspositie (met name op onderwijsgebied) maakten de Turkse migranten in Europa extra ontvankelijk voor het Turkse nationalisme. Daarnaast waren er door de militaire coup van 1971 linkse Turken naar Europa gevlucht. Zij begonnen zich in Europa te organiseren. Turks extreem-rechts zag deze linkse groeperingen als 'communistisch', die daarom dienden te worden bestreden.

3.2. Oprichting extreem-nationalistische federaties
Om het 'communisme' doelmatig te kunnen bestrijden en de Turkse migranten voor de Turks-nationalistische zaak te winnen, zette de MHP in Europa federaties op. Tijdens een groot congres in 1975 in Ludwigshaven (BRD), waarbij MHP-voorzitter Alparslan Türkes aanwezig was, besloten de 2000 deelnemers tot het opzetten van een structuur van MHP-federaties in Europa. In zes landen zouden dergelijke mantelorganisaties van de MHP worden opgericht. (1) Eind 1975 kreeg Orhan Yilman bij een bijeenkomst van Europese MHP-kopstukken de taak toegewezen om in Nederland een federatie op poten te zetten.
De MHP werkt met mantelorganisaties in Europa, omdat de Turkse Wet op de Politieke Partijen het verbiedt dat Turkse politieke partijen in het buitenland organisaties oprichten. Openlijk toegeven dat een organisatie van een Turkse politieke partij is, kan dus in principe leiden tot ontbinding van de betreffende organisatie. In Duitsland werd ten gevolge van deze wetgeving de eerste Europese federatie van op de MHP georiënteerde federaties in juli 1976 ontbonden. (2)

3.2.1. De HÜTID
In Nederland zijn de Grijze Wolven in ieder geval sinds 1975 actief. Zij richtten toen in Amsterdam de Nationalistische Turkse Arbeidersvereniging op (NTAV). Deze groep keerde zich ook, zoals te verwachten viel, tegen het 'communistische' gevaar. De voorzitter van het voorlopig bestuur, Alpagot, schreef over dit gevaar bijvoorbeeld het volgende: "De vrienden die met ons mee willen werken, moeten het turkisme, nationalisme en de religie respecteren; voor deze ideologie hun geestelijke en materiële bijstand naar draagkracht kunnen verlenen...Zoals u weet, hebben Armeniërs, Grieken en andere buitenlanders van wie de voorvaderen in Anatolië geleefd hebben, een vereniging van uit Turkije afkomstige arbeiders gesticht. Deze mensen, die door buitenlandse groepen gesteund worden, zijn de laatste tijd erg actief in Europa. Hun doel: vernedering en vernietiging van de Turkse republiek en het Turkse volk." (3)
In 1976 vergaderen MHP-aanhangers voor het eerst massaal in Nederland. Zij doen dit op 15 februari in Rotterdam. Het betreft het eerste congres van de Vereniging van Idealistische Turkse Arbeiders in Nederland (Hollanda Ülkücü Türk Isçiler Dernegi; HÜTID). Deze federatie zou tussen 1976 en 1982 acht congressen in Nederland organiseren. Het tweede congres van de HÜTID, dat in november 1976 in Rotterdam had moeten plaatsvinden, kon niet doorgaan omdat actiegroepen dit wisten te voorkomen. Onder druk van deze actiegroepen had onder andere het Rotterdamse gemeentebestuur pressie uitgeoefend op de zaalverhuurder om de zaal niet ter beschikking te stellen. Ook andere bijeenkomsten en activiteiten van Grijze Wolven werden door actiegroepen verhinderd door middel van protestacties.
De HÜTID had in 1979 enige tientallen afdelingen. De voorzitter van deze federatie was de al genoemde Orhan Yilman. (4) De HÜTID organiseerde in Amersfoort op 13 mei 1979 een groot congres, het vijfde van de federatie. Er waren circa 600 deelnemers. Tijdens dit congres viel Yilman de Stichting Buitenlandse Werknemers aan, omdat deze stichting bij vacatures rekening hield met de politieke achtergrond van de sollicitanten. (ibidem) Op 3 mei 1980 werd in Nuland het zesde congres van de federatie gehouden. Er waren bijna 1500 deelnemers. Tijdens dit congres werd met name afgegeven op de aanvallen van Turkse migranten op hun organisatie en de kritiek vanuit de media. (5)
De andere bijeenkomsten van op de MHP georiënteerde organisaties werden vaak onder een valse naam aangemeld en ook zaalverhuurders werden vaak misleid, opdat activisten niet zouden weten dat er door de MHP-verenigingen iets werd georganiseerd. Deze voorzorg van de Turkse extreem-nationalisten was niet misplaatst, want door protesten van anti-fascisten werden activiteiten van Grijze Wolven eind jaren zeventig/begin jaren tachtig vaak gedwarsboomd. Zo werd in 1979 in Amsterdam na protest een gebouw van een MHP-vereniging in de Kanaalstraat gesloten. Het ging hierbij om de NTAV. (6) Het lukte deze vereniging het jaar daarop om opnieuw een verenigingsgebouw te openen en te behouden. Druk op de gemeente leverde nog wel op dat ze brieven schreef naar zaalverhuurders met de vraag alert te zijn voor verhuur aan mogelijk fascistische organisaties.

3.2.2. De HTDF
Op 22 september 1982 werd in Rotterdam een nieuwe federatie opgericht, de Federatie van Turkse Verenigingen in Nederland (Hollanda Türk Dernekleri Federasyonu; HTDF). De federatie was gevestigd in Rotterdam. (7) Dat deze 'nieuwe' federatie in feite niets nieuws onder de zon was, bleek onder andere uit de overlappingen in de bestuurposten bij de HÜTID en de HTDF. (8)


Overlappingen bestuursfuncties
NAAM  HÜTID   HTDF   HTIF/HTIKB   HTF   TIHS/NAF 
Selahaddin Açikgöz XX X    
Saban Akbulut   X X    
Hüseyin Dede Aksar X X      
Hüseyin Basoglu   X X    
Ali Cerit   X   X  
Ahmet Ceyhan   X   X  
Ahmet Evsen X X X    
Musa Eker X X      
Hasan Gümüs X X X    
Mustafa Kalin X   X    
Ömer Osman Kalin X X X    
Ali Riza Karacaer X X X   X
Hamit Kadakal X X      
Emin Koçak   X   X  
Necati Koçak X X      
Mustafa Kemal Kuloglu X X      
Cengiz Özdemir X X X    
Hüseyin Tekin X X      
Süleyman Yalvaç X     X  
Abdurrahman Yazoglu   X X    
Selahattin Yücel X X      

Na het oprichtingscongres gaf de HTDF een persconferentie. De perswoordvoerder van de federatie, Cengiz Özdemir, ging met name in op de problemen van de Turkse migranten, zoals racisme en werkeloosheid. Bij de HTDF sloten zich naar verloop van tijd meer organisaties aan. De HTDF hield regelmatig congressen: alleen in de periode '82-'86 waren het er al zes. Bij het tweede congres van de HTDF op 29 september 1984 in Den Haag waren 35 organisaties aanwezig, 22 meer dan bij de oprichting. (9) Op het congres hield de nieuwe voorzitter Ahmet Evsen een toespraak. Evsen's toespraak ging over de onverschilligheid van de Nederlandse politiek voor de problemen van Turkse migranten en het belang van goed godsdienstonderwijs voor Turkse kinderen. Evsen: "We willen dat onze kinderen op school godsdienstles krijgen van ervaren mensen. We zullen hiervoor vechten. We vinden religieuze opvoeding heel belangrijk. Het is belachelijk dat de godsdienstles binnen het Hollandse schoolsysteem plaatsvindt." (10) Na Evsen hield de vice-voorzitter van de federatie van op de MHP georiënteerde verenigingen, de Federatie van Turks-Democratische Idealistenverenigingen in Europa (ADÜTDF), Ihsan Öner, een toespraak. Deze toespraak stond bol van de MHP-propaganda. Öner: "We zijn geen koude-druktemakers. De Duitse rechtbanken hebben het bewijs dat onze federatie 50.000 leden heeft. We zijn de grootste Turkse organisatie in Europa. We zijn bewust en gelovig. We staan achter onze nationale identiteit. Voor de hele wereld en de gehele mensheid zullen we rust brengen, omdat we onze leider volgen." (ibidem)
In december 1985 werd het derde congres van de HTDF gehouden. (11) Cengiz Özdemir werd de nieuwe voorzitter. Hij hield een toespraak waarin hij inging op het belang van de komende gemeenteraadsverkiezingen voor de Turkse migranten.)
Het vierde congres van de HTDF vond op 16 november 1986 plaats in Rotterdam. (12) Onder de gasten waren een aantal vooraanstaande leden van de Turkse ANAP. (13) Tijdens dit congres kwam het tot diverse incidenten. Tijdens de openingstoespraak van Cengiz Özdemir werden pro-Türkes leuzen geroepen: "Basbug (= Leider, red.) Türkes" en "Als Türkes komt, dan zijn we blij." Özdemir's praatje ging overigens over de slechte positie van Turkse migranten in Nederland. Hoewel congres-voorzitter Evsen nog probeerde om de leuzenroepers tot de orde te roepen, bleef het onrustig. De volgende spreker Mustafa Bas werd ook vaak onderbroken door leuzen. De spanning nam nog toe door de komst van een Duitse delegatie onder leiding van Feridun Tuncay. Tuncay was de voorzitter van de ADÜTDF. Zijn komst leidde tot nog meer geroep van leuzen. Een deel van de aanwezigen probeerde nogmaals de roepers tot stilte te manen. De poging om de gemoederen te kalmeren mislukte; er ontstond een vechtpartij. De Nederlandse politie moest er aan te pas komen om de gemoederen te kalmeren. Tuncay wilde vervolgens op het podium het woord gaan voeren. Zijn voornemen leidde ook tot protest: de aanwezige ANAP'ers verlieten daarop het congres. Vervolgens werd het congres beëindigd. (14) Na dit congres deelde Cengiz Özdemir mee dat hij zijn bestuursfunctie bij de HTDF vanwege privé-omstandigheden had opgezegd. Hij had nog aan dit vierde congres deelgenomen, omdat "de bestuursverkiezingen nog niet helemaal waren afgerond." (15) De HTDF deelde later mee dat er een tijdelijk comité in het leven was geroepen om leiding te geven aan de HTDF. Dit comité zou er voor zorgdragen dat het vierde congres alsnog volledig doorgang kon vinden. (16))

Oproep van de HÜTDF om deel te nemen aan het door de MHP georganiseerde overwinningsfeest in Kayseri (Turkije, 1995)
  erciyes  

Het (tweede) vierde congres vond uiteindelijk in het geheim plaats op 15 januari 1987 in Haarlem. Tijdens dit congres werd een nieuw bestuur gekozen. In het bestuur werd Hüseyin Dede Aksar tot vice-voorzitter gekozen. (17) Daarmee kwam de oude Grijze Wolf Aksar weer op zijn oude stek terecht. (18) )
Met deze bestuursverandering, in feite een coup, kwam de HTDF weer onder volledige controle van pro-Türkes gezinde Turkse nationalisten. De Nederlandse Federatie HTDF stond namelijk onder controle van aanhangers van Musa Serdar Çelebi, de voormalige voorzitter van de Europese Federatie. De Nederlandse Çelebi-aanhangers, onder leiding van Cengiz Özdemir, werden dus uit de HTDF gezet. De incidenten op het (eerste) vierde congres dienden om dit congres te laten mislukken, zodat de Çelebi-tak binnen de HTDF buiten spel kon worden gezet.)
Deze coup binnen de HTDF hing nauw samen met ontwikkelingen in Turkije na de militaire coup van 12 september 1980. Doordat Türkes en veel andere topfiguren van de MHP in de gevangenis zaten, was er een grotere speelruimte voor MHP-aanhangers buiten Turkije ontstaan. Deze speelruimte ontstond doordat een directe leiding vanuit Turkije onmogelijk was geworden. Met name in Europa voerden daarom sommige Grijze Wolven een eigen koers. Ook een groep rond de voorzitter van de Europese federatie, Musa Serdar Çelebi, ging zijn eigen gang. In Nederland betrof het een club rondom Cengiz Özdemir, met dezelfde opvattingen als Musa Serdar Çelebi. Meer over deze scheuringsperikelen staat in paragrafen 2.4. (De oprichting van de MP en de MÇP) en 3.4. (Invloed ontwikkelingen in Turkije op Grijze Wolven in Europa).

Het Turks Kultureel Centrum in Amsterdam

Amsterdam is naast Rotterdam en Den Haag een van de grootste bolwerken van Grijze Wolven. Dat de Grijze Wolven vooral in de grote steden zitten, is natuurlijk verre van verrassend. In deze steden zitten nu eenmaal de meeste Turkse migranten. In Amsterdam hebben de Grijze Wolven drie centrale punten: de 'Zeeburgerdijk', het Turks Kultureel Centrum (TKC) en de Mescid-i Aksa moskee in de Johannes Poststraat. Dat deze panden op de Zeeburgerdijk een centraal punt zijn, valt ook af te leiden uit enkele andere clubs die er activiteiten hebben ontplooid: Turkse Federatie Nederland, Ulu Camii, Stichting Turkse Humanitaire Hulp Nederland, Stichting Kübra Turks Kultureel Vrouwen Centrum en de Nationale Turkse Arbeidersvereniging (opgeheven eind 1990).
Het TKC was een van de eerste ontmoetingsplaatsen van Turkse arbeiders in Nederland. Het ontstond in 1969. Het was in het begin een open ontmoetingsplaats. In deze periode was het TKC tamelijk neutraal. Iedereen met een Turks paspoort mocht meestemmen om het bestuur van het TKC te kiezen. Er was toen echt sprake van 'verkiezingen' binnen het TKC; er werden kieslijsten gemaakt door de verschillende stromingen.
Rond 1980 slaagden de Grijze Wolven er in om het TKC voor een groot deel onder hun controle te krijgen. Zo werd bijvoorbeeld het openingsfeest van een andere Grijze Wolven vereniging, de Idealistische Turkse Haarden, gehouden in het TKC. En een andere indicatie is dat er een vertegenwoordiger van het TKC zat in een Nederlandse delegatie die een bezoek bracht aan Türkes.
In 1983 won de lijst van de Turks Nederlandse Vriendschapsvereniging de verkiezingen van het TKC. Op deze lijst stonden talloze bekende leden van de HTDF, bijvoorbeeld het HTDF-bestuurslid Ahmet Ceyhan. Door de winst van deze lijst verkregen de Grijze Wolven de definitieve controle over het TKC. Zij gingen het TKC als hoofdkwartier gebruiken voor hun activiteiten. (19)
In 1984 werd deze verenigingsstructuur afgeschaft. Het TKC werd toen een stichting; het bestuur van de stichting heeft nu de volledige macht over het TKC. Financieel gezien is het TKC altijd afhankelijk geweest van subsidies van de Gemeente Amsterdam. Momenteel krijgt zij 89.000 gulden aan subsidie van de Gemeente Amsterdam. (20)

3.2.3. De Turkse Federatie Nederland
In 1995 werden er in heel Europa door MHP-aanhangers nieuwe federaties opgericht. (21) Deze federaties waren toen aangesloten bij de Europese federatie ADÜTDF in Frankfurt am Main (BRD). De bedoeling van deze naamsverandering was dat alle federaties door hun naam zouden aangeven te behoren bij de ADÜTDF; dus Turkse Federatie Nederland, Turkse Federatie Zwitserland, Turkse Federatie Oostenrijk, etc.
De Turkse Federatie Nederland (Hollanda Türk Federasyon; HTF) geeft bij monde van haar voorzitter, Hikmet Yildizeli nog een andere beweegreden voor de oprichting aan. In het voorwoord van het 'Beleidsplan' van de HTF, dat zij in oktober 1996 publiceerde, gaat Yildizeli uitvoerig in op de aanleiding voor de oprichting van de federatie. "De aanleiding tot het opzetten van de Turkse Federatie is de behoefte geweest voor een breed draagkrachtige landelijke organisatie die aan de ene kant de problemen aanpakt en samenwerkt met alle betrokken instanties en aan de andere kant als representatieve vertegenwoordiger van de Turkse gemeenschap de problemen vertolkt naar de regering en de overheidsorganen in Nederland en Turkije", aldus Yildizeli. Uit de door Hikmet Yildizeli geformuleerde behoefte blijkt dat de HTF van opvatting is dat de al bestaande Turkse migrantenorganisaties deels gefaald hebben in het onder de aandacht brengen en het mee helpen oplossen van de maatschappelijke problemen van Turkse migranten. De HTF ziet zichzelf bij deze problemen als adviserend intermediair tussen de Turkse en Nederlandse regeringen. Deze bemiddeling acht zij van het grootste belang om de contacten tussen de Turkse en Nederlandse regering te verbeteren. De verbetering van deze contacten zou moeten leiden tot de oplossing van de maatschappelijke problemen van Turkse migranten.
Statutair werd de HTF opgericht op 16 oktober 1995. (22) Overigens maakt de HTF ook gebruik van de naam Hollanda Demokratik Ülkücü Türk Dernekleri Federasyonu (HDÜTDF). Deze naam gebruikt de federatie als zij zich wat 'directer' wil uitspreken over haar identiteit. De toevoeging van het woord Ülkücü (idealistische) aan de naam laat minder aan de verbeelding over dan alleen Hollanda Türk Federasyon.
Het doel van de federatie is volgens de statuten: "Het behartigen van de belangen van haar leden, te weten verenigingen en stichtingen, die zich sterk maken voor de Turkse Gemeenschap in Nederland daaronder begrepen het versterken van de sociaal-economische positie van Turken in Nederland, het leveren van een bijdrage aan de emancipatie en integratie van Turken in Nederland en het beleven van de Turkse cultuur, in de ruimste betekenis, waarbij geen onderscheid gemaakt mag worden huidskleur, religie en ras." (inclusief schrijffout, red.). (23) Een nogal bekende doelstelling, alle andere federaties hadden gelijksoortige doelstellingen met mooie woorden over integratie.

Rouwadvertentie waarin de TFN haar deelneming betuigt met de dood van haar 'dappere kameraad' Tokdemir. Tokdemir was ondermeer MHP-kandidaat bij de verkiezingen in Turkije in 1995
  tokdemir  
Het oprichtingscongres van de HTF vond plaats op 7 oktober 1995 in de Houtrust Hallen in Den Haag. In dit gebouw kwamen enkele duizenden Turkse nationalisten bijeen. (24) Het gerucht ging dat zelfs Türkes zou komen, maar het bleef bij Türkmen Onur, de voorzitter van de ADÜTDF en de MHP-parlementsleden Mustafa Dagli en Osman Sevimli. (25) Dagli, Yildizeli, Onur en Sevimli, Ahmet Ceyhan en vicevoorzitter Celal Arslan hielden toespraken. De toespraak van Dagli stond in het teken van de komende verkiezingen in Turkije (december 1995). Hij bekritiseerde de RP en de ANAP. Dagli: "Refah spreekt veel over rechtvaardigheid. Maar Refah is eigenlijk een soort islamitische communist die mee oploopt met de Islam. Refah wil dat in Oost-Turkije de Koerden de Koerdische taal mogen spreken, dat zij op school Koerdisch mogen onderwijzen, dat zij eigen televisie en radio krijgen. Dat is puur separatisme! " (ibidem) Türkmen Onur wees in zijn toespraak op de mogelijkheden die een dubbele nationaliteit biedt aan Turkse migranten in Nederland: "Niet alleen in Europa, maar over de hele wereld gaan we ons organiseren. We zullen een nationale wereldfederatie oprichten en een wereldwijd congres organiseren...In Nederland mogen mensen een dubbele nationaliteit hebben. De Turkse gemeenschap moet daarom minstens twee mensen in het Europees Parlement kunnen krijgen. (26)" (ibidem) En Ahmet Ceyhan, de voormalige voorzitter van het Turks Kultureel Centrum in Amsterdam, verantwoordelijk binnen de HTF voor de jeugd, ging in op zijn plannen: "We zullen een congres voor jongeren houden, de resultaten van zulke congressen zullen we openbaar maken in de media." (ibidem)
Op het congres werd het bestuur van de HTF gekozen. In dit bestuur zit een deel van de Grijze Wolven-groep die sinds eind jaren zeventig in Nederland actief is. (27) Opvallend is dat het overgrote deel van de bestuursleden van de HTF afkomstig is uit Amsterdam. Dit is een bevestiging van het feit dat Amsterdam een belangrijk MHP-bolwerk is. Ook werden de komende activiteiten van de HTF op dit congres aangekondigd: onder andere culturele avonden, discussiebijeenkomsten (ideologisch van aard, red.), seminars, conferenties en symposia, sportieve activiteiten, voorlichtingsbijeenkomsten, onderzoek en Turkse dagen. (28)
Als protest tegen dit congres werd een picketline georganiseerd. De deelnemers waren afkomstig uit Turks links, anti-fascistische organisaties en solidariteitsgroepen. De reactie van de congresorganisatie was tamelijk diplomatiek. Het bleef bij het tonen van een spandoek met de hypocriete leus 'Geen haat maar vrede'. (29)
De organisaties die lid zijn van de HTF zijn zeer divers. Zo zijn er jongerenverenigingen, vrouwenverenigingen, moskeeverenigingen, sportverenigingen en zogenaamde culturele verenigingen aangesloten bij de HTF. Om aan de behoeften van deze verenigingen tegemoet te komen, heeft de HTF tal van organisaties ter beschikking: een landelijke jongerenraad, een landelijke vrouwenraad, een studenten- en ondernemersverbond, drie fondsorganisaties en tal van commissies en werkgroepen. (30) Het voert te ver om de taken van deze organisaties hier te bespreken. Een deel van deze organisaties komen nog aan bod in hoofdstuk 4. (Activiteiten van de Grijze Wolven in Nederland).

3.3. De invloed van anti-fascistisch protest
Eind jaren zeventig werden er diverse acties tegen Turkse extreem-nationalistische organisaties in Nederland gevoerd. Anti-fascistische groepen verhinderden congressen en andere bijeenkomsten, lieten gebouwen van Grijze Wolven sluiten en organiseerden allerlei activiteiten om ruchtbaarheid te geven aan de kwalijke praktijken van Turkse extreem-nationalistische groeperingen. Een voorbeeld van een actie tegen een extreem-rechtse Turkse vereniging was de verhindering van een bijeenkomst in Amsterdam van de Turkse Democratische Jongeren Vereniging (TDJV) op 13 oktober 1984 door anti-fascisten. Een andere vermeldenswaardige gebeurtenis was het symposium over Grijze Wolven op 22 september 1979 in Nijmegen.
In 1979 ontstond ook een discussie over een verbod van de Grijze Wolven in Nederland, naar aanleiding van intimidatie en geweld van Grijze Wolven tegen met name ongeorganiseerde linkse Turken. Al deze protesten hebben niet geleid tot een verbod van Grijze Wolven of mantelorganisaties van de MHP. Aanhangers van de MHP anticipeerden wel op deze kwestie door zich aangepaster aan de Nederlandse democratische traditie, te gaan presenteren. De verbodsdiscussie zal verder worden behandeld in hoofdstuk 5.1. (Verbodsdiscussie). De Grijze Wolven leerden uit de protesten dat zij zich diplomatieker moesten gaan presenteren. Ze begrepen dat het niet wenselijk was voor het ontplooien van hun activiteiten als te duidelijk werd waar zij ideologisch stonden. De Grijze Wolven hadden dus een net imago nodig om hun eigen gang te kunnen gaan; meedraaien in het maatschappelijke leven. In dit geval wil maatschappelijk actief zijn zeggen: kunnen functioneren met de ambtenarij, de politiek, overlegstructuren, etc. Daarom werd onder andere een nieuwe federatie opgericht met een neutralere naam. Het gebruik van met name de woorden nationalistisch of idealistisch werd in namen van organisaties verminderd, omdat deze woorden 'besmet' waren geraakt; groepen met deze woorden in hun naam waren in het verleden vaak als Grijze Wolven geïdentificeerd. In plaats daarvan noemden zij zich nu vaak 'democratisch'.

Protestmanifestatie tegen Grijze Wolven in de jaren tachtig
  protest  
Deze tactiek van Turks extreem-rechts om steeds van naam te veranderen, is inmiddels al lang doorgeprikt. De oud-rijksambtenaar M. Kusters van het Directoraat Minderhedenbeleid van het ministerie van Binnenlandse Zaken zegt er het volgende over: "Wanneer de naam van een Turkse vereniging in een slecht daglicht komt te staan, verandert men simpelweg de naam. De mensen die toen tot de Grijze Wolven behoorden en later zich bij de HTDF aansloten, zijn niet van gedachten veranderd. Zij wachten op een gelegenheid en tonen dan hun ware gezicht." (31)

Paus

Document SISMI
  lijst  
Begin jaren tachtig ging er in Europa met de Turkse idealistische beweging nog wel eens het een en ander mis op het gebied van de 'public relations'. De aanslag op de paus in 1981 door de Grijze Wolf Mehmet Ali Agca, en de vermeende betrokkenheid bij deze aanslag van diverse kopstukken uit de MHP en de Europese ADÜTDF, zorgde voor een smet op het blazoen van de idealistische beweging in Europa. Onder andere de bestuursleden van de ADÜTDF Ali Batman, Enver Altayli en Musa Serdar Çelebi werden verdacht van betrokkenheid bij de aanslag op de paus. Çelebi werd gearresteerd en voor de rechtbank gebracht. Hij werd uiteindelijk vrijgesproken.

3.4. Invloed van ontwikkelingen in Turkije op Grijze Wolven in Europa
Na de coup door de militaire top in 12 september 1980 werd ook de MHP verboden. In 1983 werd de ANAP opgericht waarbij veel MHP'ers zich aansloten. (32) De controle van Türkes en andere topfiguren van de MHP over hun achterban was verminderd doordat zij in de gevangenis zaten. De politieke speelruimte die dit met zich meebracht, werd ook door een deel van de voormalige MHP'ers buiten Turkije gebruikt om een islamitische richting in te slaan (bijvoorbeeld Musa Serdar Çelebi, de voormalige voorzitter van de ADÜTDF).
Nadat de nieuwe Wet op de Politieke Partijen in Turkije in 1983 werd aangenomen, werd in dat zelfde jaar door Turkse extreem-nationalisten de MP opgericht. Vervolgens riep Türkes alle Turkse extreem-nationalisten op om zich bij deze partij aan te sluiten. Een deel van de mensen die samenwerkten met de ANAP - èn een club mensen rondom Çelebi - wezen dit af. De MP wilde niet tegemoet komen aan Çelebi's wens tot islamisering. Daarnaast wezen degenen die in de ANAP zaten de oproep van Türkes' af omdat zij er de voorkeur aan gaven actief te zijn in een partij die regeert. Zij wilden hun energie niet verspillen aan een splinterpartij.
De splitsing binnen de idealistische beweging werd nog versneld doordat Türkes zich in 1987 in het openbaar distantieerde van enkele leiders van de Grijze Wolven in Europa. Hij noemde in het bijzonder Musa Serdar Çelebi en Ali Batman. Türkes nam afstand van deze personen, omdat ze door hun mogelijke betrokkenheid bij de aanslag op de paus zijn bewegingsvrijheid in Europa beperkten. Diverse Europese staten (met name Duitsland) stelden Türkes' komst namelijk niet meer op prijs. De reactie op de uitspraken van Türkes was furieus. Uiteindelijk werd in 1987 de Europese Unie van Turks-Islamitische Verenigingen (Avrupa Türk-Islam Birligi; ATIB) opgericht door de aanhangers van Çelebi. Een deel van het bestuur van de ADÜTDF werd vanwege het loyaliteitsconflict door de aanhangers van Türkes van zijn taak ontheven.
In Nederland kwam het conflict tussen Türkes en Çelebi-aanhangers al eerder tot uitbarsting. De Nederlandse Federatie HTDF stond aanvankelijk onder controle van aanhangers van Çelebi. Bij het vierde congres van de HTDF in november 1986 ontstond er echter een gewelddadige confrontatie tussen de aanhangers van Türkes en Çelebi. Met name een groep uit Duitsland, onder leiding van de voorzitter van de Europese federatie, Feridun Tuncay, probeerde er met alle middelen voor te zorgen dat de Nederlandse federatie geen eigen koers ging varen. De Çelebi-tak, onder leiding van Cengiz Özdemir, moest het veld ruimen. Twee maanden later vond er opnieuw een congres plaats, echter zonder de Çelebi-aanhangers. Deze ontwikkelingen vonden ook plaats in alle andere Europese landen waar de MHP een sterke aanhang heeft (bijvoorbeeld België en Frankrijk). Om een strikte controle te blijven behouden over de pro-Türkes organisaties in Europa, werden op het elfde congres van de ADÜTDF, op 25 juni 1988 in Iserlohn (BRD), vertegenwoordigers van landen gekozen. Deze vertegenwoordigers moesten de diverse landelijke federaties op het juiste spoor houden.

3.4.1. Çelebi's ATIB
Als reactie op het conflict tussen Alparslan Türkes en Musa Serdar Çelebi richtten aanhangers van Çelebi dus in 1987 de nieuwe federatie ATIB op. Op het eerste congres van de ATIB werd Çelebi tot voorzitter gekozen. De ATIB distantieerde zich uiteraard van de MHP en Türkes. Zo zei een ATIB-lid over Türkes: "Van deze lastpost hebben we ons ontdaan." (33) Aan de andere kant staan zij op goede voet met bepaalde, sterk nationalistische kringen binnen de ANAP.
Çelebi deelde op 21 mei 1988 tijdens het eerste algemene congres van de ATIB in Koblenz (BRD) in zijn toespraak in wollige taal het volgende mee over het karakter van de ATIB: "De ATIB is op weg om zich te ontwikkelen tot de grootste massa-organisatie, die geen enkele formele band heeft met een politieke partij, waarin de werkzaamheden in verband met het geloof op de voorgrond staan. Deze organisatie kan op basis van deze bijzonderheden ook alles in zich opnemen wat Turks is in Europa." (ibidem) De Hürriyet omschreef dit congres als een "anti-Türkes coup". (34)
De ATIB hangt de 'Turks-Islamitische-synthese' aan. (35) Doordat de ATIB en de bij haar aangesloten federaties zich distantiëren van de MHP en het verleden, is momenteel moeilijk in te schatten waar ze nu precies staat. Ze is in Turkije niet, zoals dat bij de Europese federaties DTF/ADÜTDF en ANAF het geval is, verbonden aan een politieke partij van extreem-nationalistische fascistische snit. We kunnen haar daarom ook niet zonder meer fascistisch noemen. Deze groepering is in ieder geval wel uiterst rechts en meer op de Islam georiënteerd dan de MHP- en BBP-federaties en verenigingen. (36)

3.4.2. De HTIKB in Nederland
In Nederland werd in 1988 een federatie opgericht die behoort tot de ATIB, de Turks-Islamitische Stichting Nederland (Hollanda Türk-Islam Vakfi). Later kreeg deze organisatie de huidige naam Nederlandse Unie van Turks-Islamitische Organisaties (Hollanda Türk Islam Kuruluslari Birligi; HTIKB). In het begin zaten in bestuur van deze nieuwe federatie een flink aantal personen die ook als bestuurslid actief waren geweest in de HTDF. (37)
Rondom de HTIKB ontstond eind 1994/begin 1995 enig tumult toen zij wilde toetreden tot het Inspraak Orgaan Turken (IOT). Deze landelijke organisatie heeft als taak het vertegenwoordigen van de Turken in Nederland en in die hoedanigheid advies te geven aan de overheid. Volgens de Turkse Arbeidersvereniging in Nederland (Hollanda Türkiyeli Isçiler Birligi; HTIB), een van de leden van het IOT, is de HTIKB een extreem-nationalistische organisatie die niet past binnen het IOT. In de statuten staat namelijk dat alleen democratische organisaties mogen toetreden.
In eerste instantie werd de HTIKB toegelaten, alleen de HTIB en de Turkse Vrouwenvereniging in Nederland (HTKB) stemden tegen. (38) Bij een latere stemming over de verwijdering van de HTIKB bleken drie organisaties tegen de toetreding van de HTIKB te zijn (HTIB, HTKB en Hollanda Alevi-Bektasi Sosyal ve Kültür Dernekleri Federasyon (HAK-DER)). Deze drie tegenstemmen waren echter niet voldoende om de HTIKB uit het IOT te zetten.
Volgens de voorzitter van de HTIKB is deze heisa te wijten aan overspannen gedrag van de HTIB. Abdullah Güven: "De laatste tijd lijdt HTIB aan een HTIKB-fobie. Maar wij verzekeren hen dat ze niet bang voor ons hoeven te zijn. De HTIKB wil nooit als een vleugel van een politieke partij opereren en wij hebben nooit mensen gediscrimineerd vanwege hun ras of etnische afkomst. De HTIKB is een organisatie die voor de belangen van Turken in Nederland opkomt." (39) Güven ontkende dat de HTIKB samenwerkte met de Grote Eenheids Partij (BBP) of MHP. Daartegenover staat dat de HTIKB natuurlijk een duidelijke Grijze Wolven-achtergrond heeft, gezien de personen die er in actief zijn. Volgens HAK-DER is de HTIKB alleen geloofwaardig als zij: "verontschuldigingen aanbiedt en kan aantonen dat hun achtergrond niet langer racistisch is." (40)
Het gevolg van deze kwestie was dat het hele bestuur van het IOT drie weken na haar installatie aftrad. De HTIKB dreigde naar de rechter te stappen. Ze nam een advocaat in de arm die HTIB verzocht haar beschuldigingen in te trekken. De HTIB was hiertoe niet bereid. Zowel de HTIKB als de HTIB namen vervolgens geen juridische stappen meer.

3.4.3. Het Academisch Genootschap en Turks Huis
De in Amsterdam gevestigde Stichting Nederlands-Turks Academisch Genootschap (Hollanda Türk Akademisyenler Birligi Vakfi) is volgens eigen zeggen voortgekomen uit een werkgroep van Turkse studenten aan de Universiteit van Amsterdam. Deze werkgroep ontstond in de periode 1987-1988. Aanleiding voor het ontstaan van de werkgroep was de wens van Turkse studenten om hun specifieke ervaringen als migrant uit te wisselen. Later kreeg het samenwerkingsverband een juridische status: het Nederlands-Turks Academisch Genootschap.
Volgens het Academisch Genootschap "is het ontstaan van dit genootschap het begin van een nieuw tijdperk voor "Westeuropese" Turken. Dit nieuwe tijdperk zal een ontwikkeling weergeven van migrantschap tot burgerschap in het land waarin men woont, dat wil zeggen, een strijd voor het verkrijgen van gelijke rechten, voor het deelnemen aan wetgevende en uitvoerende machtsorganen, voor het recht om te kiezen en gekozen te worden, en voor politieke en democratische rechten." (41) Uit het bovenstaande citaat valt af te leiden dat het genootschap vooral een politieke organisatie is en niet zozeer een wetenschappelijke of culturele. Deze conclusie wordt bevestigd door het karakter van een aantal doelstellingen van het genootschap: "Deelnemen aan de overlegsituaties en organisaties die de doelstellingen van het genootschap raken" en "Onderzoeken van onderwerpen op het gebied van sociale omstandigheden en problemen, die hun oorzaak vinden in het speciale statuut van migrantschap en etniciteit van Turken in Nederland. Deze onderzoeken publiceren en presenteren aan de Nederlandse en Turkse autoriteiten." (ibidem)
Centraal in de activiteiten van het genootschap staat het bevorderen van de Turkse cultuur onder de Turken in de Nederlandse samenleving. Bij deze activiteiten worden de traditionele, nationalistische en de conservatieve aspecten van de Turkse normen en waarden benadrukt. Daarnaast stelt zij zich getrouw op aan de Turkse staat.
Dit alles is niet erg verrassend als men weet dat het Academisch Genootschap nauw verwand is met de HTIKB. Op een congres van de HTIKB werd zij als een "zusterorganisatie" omschreven. Een van de oprichters en drijvende krachten achter het genootschap is Veyis Güngör, een bekende ex-Grijze Wolf. Güngör was in de jaren tachtig bestuurslid van de Turkse Democratische Jongeren Vereniging (TDJV) in Amsterdam, een op de MHP georiënteerde vereniging. Tevens was hij actief in de HTDF (onder andere lid van de congresraad bij het tweede congres van de HTDF op 29 september 1984) en betrokken bij de HTIKB. Güngor zat onder andere eind jaren tachtig/begin jaren negentig in het bestuur van deze federatie.
Veyis Güngor is momenteel als eindredacteur ook betrokken bij het kwartaalblad Türkevi, het blad van de gelijknamige Amsterdamse vereniging (Nederlands: Turks Huis). Bij dit blad is nog een andere Turk actief die uit hetzelfde milieu afkomstig is als Güngor, Mehmet Tütüncü. Gezien de hoeveelheid informatie die in het blad over het Academisch Genootschap staat en de personele verbanden, moet het Turks Huis beschikken over nauwe contacten met het genootschap.

3.4.4. Mantelorganisaties van de BBP in Europa
Naar aanleiding van conflicten binnen de MÇP in Turkije - reeds behandeld in hoofdstuk 2.4. (Splitsing binnen de MÇP) - werd in 1993 een nieuwe extreem-nationalistische partij opgericht; de BBP. De BBP richtte ook een Europese mantelorganisatie op: Europese Federatie van de Wereldorde (Avrupa Nizâm-i Alem Federasyonu; ANAF).
In Nederland begint de BBP langzamerhand ook activiteiten te ontwikkelen. In januari 1996 heeft de Nizâm-i Alem Federasyonu in Amsterdam Osdorp, aan de Ookmeerweg, een moskee geopend. De Stichting Turkse Islamitische Hulpverlening en Solidariteit (TIHS), die de moskee in Osdorp beheert, is eind 1994 opgericht. In het bestuur zit een oude bekende: Ali Riza Karacaer. Karacaer is in Nederland al actief binnen de Grijze Wolven sinds de jaren zeventig. Zo zat hij in het bestuur van de HÜTID, de HTDF en de Türk Islam Vakfi. De BBP-aanhangers zijn pas sinds kort in Nederland echt actief bezig. Ze zijn in Europa voornamelijk in Duitsland in mantelorganisaties van de BBP actief.

3.5. Europese samenwerking
De Turkse extreem-nationalistische federaties in de diverse landen, die bij een bepaalde richting horen, werken binnen deze stromingen nauw samen. (42) De op de MHP georiënteerde federaties waren tot voor kort georganiseerd in de Europese Federatie ADÜTDF, een koepelorganisatie. (43) Recentelijk veranderde er echter het een en ander in de organisatiestructuur van de Europese ADÜTDF. Op zaterdag 5 oktober 1996 vond namelijk het negentiende congres van de ADÜTDF in het Duitse Essen plaats. Op dit goed bezochte congres, er waren 15.000 mensen, werd besloten om het bestuur van de Duitse federatie (Almanya Türk Federasyonu; ATF) te scheiden van de Europese ADÜTDF. Voorheen zat het voltallige bestuur van de Duitse federatie in de ADÜTDF. De voorzitter van de Duitse federatie was bijvoorbeeld dezelfde als die van de Europese federatie (de laatste was Türkmen Onur). De naam van de Europese federatie werd vanwege deze verandering in de organisatiestructuur gewijzigd in Mondiale Turkse Federatie(DTK; Dünya Türk Konfederasyonu). (44)
Vanwege deze ingreep moesten er twee nieuwe besturen worden gekozen. De voorzitter van de confederatie werd Prof. Dr. Ömer Aksu. (45) Türkmen Onur verliet dus zijn voorzitterspost. Er werd op het congres ook een 86-koppig algemeen bestuur voor de ATF gekozen. Voorzitter van de ATF werd Mehmet Erdogan. Onder de gasten van dit congres waren onder andere Alparslan Türkes, de secretaris van de Turkse ambassade Deniz Bölükbasi en de Turkse consul Volkan Vural te vinden. Vural en Türkes hielden ook toespraken. (46) Necmettin Erbakan stuurde een gelukstelegram aan het congres. Deze groet van Erbakan en de aanwezigheid van ondermeer de Turkse consul zijn aanwijzingen voor de steun die de Turkse overheid aan de MHP en diens mantelorganisaties verleend.Türkes bekritiseerde in zijn toespraak Erbakan voor zijn bezoek aan Libië.
Volgens Türkes moet Turkije zich richten op economische samenwerking met de Turkmeense staten uit de voormalige Sovjet-Unie en Europa en niet op Afrikaanse landen. (47) Türkes riep de aanwezigen op om lid te worden van politieke partijen en vakbonden. Ook zei hij dat de Turkse migranten moesten proberen om de nationaliteit te verkrijgen van hun 'gastland', zodat ze van meer rechten gebruik zouden kunnen maken. (48) Verder deden zowel Volkan Vural als Türkes nogal hypocriete uitspraken over de politieke principes van de Turkse staat en de idealistische beweging. Türkes: "Turkse mensen houden van mensenrechten" en "Het doel van onze nationale beweging is de vernietiging van de slavernij. De mensen moeten helemaal vrij zijn. Ze moeten alleen voor god slaaf zijn." (ibidem) Ook Vural had de mond vol van mensenrechten; volgens hem worden in Turkije de mensenrechten gewaardeerd en democratische principes nagevolgd. (49)
De nauwe samenwerking op Europees niveau, en nu ook formeel op mondiaal niveau, uit zich ook, zoals het bovenstaande al enigszins laat zien, in het wederzijds bezoek van vertegenwoordigers van federaties aan groots opgezette bijeenkomsten. Op deze bijeenkomsten, meestal congressen, komt vaak hoog bezoek uit Turkije. Türkes of andere MHP-topfunctionarissen laten in zulke gevallen hun gezicht ter ondersteuning zien. Een voorbeeld van zo'n bijeenkomst was het vijfde congres van de Idealistische Turkse Federatie België op 11 mei 1996 in Hasselt (België). Op dit congres waren meer dan 5000 mensen aanwezig. (50) Diverse eregasten bezochten deze bijeenkomst: Alparslan Türkes, Türkmen Onur (toen nog voorzitter van de Europese federatie), de voorzitter van de Nederlandse federatie HTF Hikmet Yildizeli, Mehmet Cansever (voorzitter van de Franse federatie), Aslanbey Kadiyev (vertegenwoordiger van Tsjetsjeense Republiek) en Jef Gabriels (burgemeester van Genk en lid van de Christelijke Volks Partij (CVP)).
Jef Gabriels hield een betoog tijdens dit congres waaruit bleek dat hij (hopelijk) niet echt wist met wie hij te maken had: "Ik ben zeer verheugd dat in de naam van de federatie zowel de woorden Belgische als Turkse voorkomen. Dat is namelijk belangrijk, het impliceert dat Belgen en Turken kunnen samenleven. Het congres zal een brug slaan tussen de Belgische en Turkse gemeenschap. De Belgische staat zal binnenkort de federatie financieel ondersteunen." (ibidem)

Noten:
  1. De landen waar de zes federaties werden opgericht waren: Nederland, Duitsland, Oostenrijk, Zwitserland, Frankrijk en België.
  2. De angst van mantelorganisaties van de MHP om verboden te worden vanwege de Turkse Wet op de Politieke Partijen speelt nog steeds. In het 'Beleidsplan' van de Turkse Federatie Nederland van 1996 kunnen we bijvoorbeeld onder het kopje 'Politieke Betrokkenheid' het volgende lezen: "Turkse Federatie Nederland is een politiek neutrale organisatie. Dit wil zeggen dat de Federatie als organisatie niet een politiek verlengde is van een politieke partij in Turkije of in Nederland. De Federatie zal noch heden noch in de toekomst de politieke ideeën van een politieke partijen verkondigen. Voor een goede functioneren van de Federatie als één geheel is het de eerste voorwaarde dat de Federatie als organisatie geen verlengde wordt van een of andere politieke groep of partij, noch in Turkije, noch in Nederland." (inclusief schrijffouten, red.)
  3. 'De grijze wolf en de halve maan, Turks fascisme en religieus extremisme', Landelijk Aktie Komitee Anti-Fascisme, 1980. De vereniging waar Alpagot op doelde was HTIB.
  4. In het bestuur van deze federatie zaten toen onder andere: Hüseyin Dede Aksar, Hasan Gümüs, Ahmet Evsen, Ali Riza Karacaer, Necati Koçak, Selahattin Yücel.
  5. Op het zesde congres van de HÜTID werd een nieuwe bestuur gekozen. De nieuwe voorzitter werd Hasan Gümüs.
  6. De NTAV moet niet verward worden met de Idealistische Turkse Arbeidersvereniging. Deze laatste vereniging was openlijker in haar optreden dan de NTAV; zij gaf zonder meer toe uit MHP-aanhangers te bestaan. Zij trad ook agressiever op. Daarom richtten activisten zich toen sterker op de Idealistische Turkse Arbeidersvereniging.
  7. Bij het oprichtingscongres van de HTDF waren vertegenwoordigers van 13 verenigingen aanwezig. Deze verenigingen waren: Turkse Sport, Cultuur en Volksdans Vereniging Rotterdam, Turkse Studenten Vereniging Rotterdam, Turkse Democratische Jeugd Vereniging Amsterdam, Turkse Culturele Vereniging Enschede, Sociale Hulpverlening/Solidariteits Vereniging Arnhem, Turkse Jongeren Vereniging Nijmegen, Nederland-Turkije Sociaal Culturele Solidariteits Vereniging Dordrecht, Turkse Cultuur Vereniging Tiel, Sociaal-Culturele Solidariteits Vereniging Cuijk, Turkse Sport, Cultuur en Volksdans Vereniging Lochem, Turkse Sociaal-Culturele Solidariteits Vereniging Den Haag, Anatolië Cultuur Vereniging Tiel en de Turkse Sport en Voetbal Vereniging Nijmegen.
  8. Onder andere de volgende personen hebben zowel in het bestuur van de HÜTID als de HTDF gezeten: Necati Koçak, Hüseyin Dede Aksar, Selahattin Yücel, Musa Eker, Ali Riza Karacaer, Cengiz Özdemir en Ahmet Evsen. De voorzitters van deze nieuwe federatie waren in de loop der tijd Necati Koçak, Ahmet Evsen, Cengiz Özdemir en Hüseyin Dede Aksar.
  9. Op dit congres werd Ahmet Evsen tot voorzitter benoemd. Vice-voorzitters werden Fethi Canbay en Ali Özdemir. De andere nieuwe bestuursleden waren: Mustafa Han (voorzitter), Saban Akbulut (secretaris) en Hüseyin Basoglu. (bron: 'Türk Dernekleri Federasyonu 2. Büyük Kuraltayi', Ibrahim Yavuz, Haber, 18 oktober, 1984)
  10. 'Gücümüz inancimizdir', Tercüman, 29 september 1984.
  11. Bij het derde congres van de HTDF waren 34 verschillende verenigingen, 102 gedelegeerden en talloze gasten aanwezig. (bron: 'Türk toplumu dikkatli ve uyanik olmalidir', Tercüman, 21 december 1985)
  12. Bij het vierde congres waren 34 verenigingen, 500 gedelegeerden en 600 andere bezoekers aanwezig.
  13. De op het vierde congres aanwezige ANAP'ers waren de parlementsleden Halil Sivgin en Ali Tanriyar (vice-voorzitter) en de voormalige bestuursleden Mehmet Pamak en Sükrü Yürür.
  14. 'Türk Dernekleri Federasyonu'nun 4. kurultayinda kavga çikti', Ilke.
  15. 'Cengiz Özdemir görevinden istifa etti', Mümin Çift, Tercüman, 13 december 1986.
  16. 'Kurultay yapilana kadar görevi geçici yürütme kurulu yürütecek', Mümim Çift, Tercüman, 10 januari 1987.
  17. 'Türk Dernekleri Federasyonu'nun genel kurulu habersiz yapildi', Ilke.
  18. Aksar was tot op dat moment bestuurslid van de Nederlandse Federatie van Turks-Islamitische Culturele Verenigingen (HTIKDF).
  19. In 1984 zaten in het bestuur van het TKC onder andere de volgende personen: Ali Riza Karacaer (bestuurslid HTDF), Ibrahim Uysal (de secretaris van de tuchtraad van de HTDF) en Baki Bilgiçli (in 1980 bestuurslid van de Vereniging van Nationalistische Idealistische Arbeiders in Nederland).
  20. In het artikel 'Rechtse Turken infiltreren linkse partijen' van Arnold Karskens en Ahmet Olgun, Nieuwe Revu, nummer 16, 14-21 april 1993 wordt melding gemaakt van 82.000 gulden.
  21. Frankrijk: Fransa Türk Federasyon, Zwitserland: Isviçre Türk Federasyon, in België heet de federatie Belçika Ülkücü Türk Dernekleri Federayonu. De Belgische federatie heeft in haar symbool naast een moskee ook negen sterren verwerkt. Deze sterren verwijzen naar de fascistische Negen-Lichten-doctrine van de MHP. Bij de oprichting van de Franse federatie, eind 1995, werd meegedeeld dat men ook van plan is om een wereldwijde federatie op te richten: de Dünya Türk Konfederasyonu (Mondiale Turkse Confederatie). (bron: Hürriyet, 26 juni 1995)
  22. De oprichters van de HTF waren Hikmet Yildizeli uit Amsterdam (actief lid van alle voorgaande federaties) en Turan Eroglu van het Turks Kultureel Centrum (TKC) uit Utrecht.
  23. Uittreksel KvK Amsterdam, nummer V538986 Turkse Federatie Nederland.
  24. Rotterdams Dagblad, 9 oktober 1995, 'Nationalist Turkes steunt Turkse minderheidsregering', De Volkskrant, 7 oktober 1995.
  25. 'Türk Federasyonu kongresinde Refah Partisi'ne sert elestiri', Hürriyet, 9 oktober 1995. Op het congres waren 34 verenigingen en 128 delegaties aanwezig (bron: ibidem). In juli 1996 waren bij de HTF inmiddels 54 lidorganisaties aangesloten (zie voor een overzicht de bijlage 2: Lijst van lidorganisaties van de HTF, stand 1 juli 1996).
  26. Sinds 1985 hebben circa 100.000 Turkse staatsburgers de Nederlandse nationaliteit gekregen.
  27. Bekende namen in het bestuur zijn: Tahsin Soy, Fedayi Eken, Hikmet Yildizeli (voorzitter), Abdullah Sari en Omer Faruk Hasturk.
  28. 'Türk Federasyon'dan atak', Mehmet Ali Topçu, Türkiye, 8 november 1995.
  29. 'Turken samen', NRC, 9/10 oktober 1995.
  30. HTF (red.), 'Beleidsplan', HTF, 1996.
  31. 'Partijbestuur Cuijk wil nu geen onderzoek naar Kalin', De Gelderlander, 17 maart 1990.
  32. Eén van deze MHP'ers die naar de ANAP overstapte, was Mesut Yilmaz. Momenteel is hij de voorzitter van de ANAP.
  33. 'Türkisch-islamische Vereinigungen in der Bundesrepublik Deutschland', Metin Gür, Brandes und Apsel Verlag, 1993.
  34. Bij dit congres waren diverse hoge gasten aanwezig. De ANAP had diverse afgevaardigden gestuurd en ook Turgut Özal's belangrijkste adviseur Mustafa Tasar was aanwezig. Ook enkele voormalige MHP-leiders waren van de partij: Sadi Somuncuoglu, Necati Gültekin en Yasar Okuyan. Deze gasten verleenden de nieuwe federatie krediet.
  35. Voor enige achtergrondinformatie over de Turks-Islamitische-synthese zie het artikel 'De Turks-Islamitische synthese' in deel 2.
  36. De Büyük Birlik Partisi (BBP) is een afsplitsing van de MÇP. De ANAF is een mantelorganisatie van de BBP.
  37. Het gaat hierbij om de personen: Cengiz Özdemir, Abdurrahman Yazoglu, Ahmet Evsen, Ali Riza Karacaer, Selahaddin Açikgöz, Hasan Gümüs en Ömer Osman Kalin.
  38. Voor de HTIKB zitten de bestuursleden Halil Ibrahim Emili en Adil Çiftçi in het IOT.
  39. 'Turks inspraakorgaan onder pressie', Ali Develioglu, Contrast, nummer 1 1995.
  40. ''Racisten' blijven in Turks inspraakorgaan', Ali Develioglu, Contrast, nummer 2 1995.
  41. 'Islam en Dialoog', Mehmet S. Aydin, Nederlands-Turks Academisch Genootschap, 1996.
  42. Er zijn landelijke federaties in Nederland, België, Frankrijk, Zwitserland, Oostenrijk, Duitsland, Verenigde Staten, Australië en Canada.
  43. Voor meer informatie over de ADÜTDF verwijzen we naar hoofdstuk 9 in deel 2 van dit boekje.
  44. 'Federasyondan, konfederasyona', Hamza Yilmaz, Dursun Döngel, Haluk Turan, Türkiye, 7 oktober 1996.
  45. Verder werden onder andere in het bestuur van de Türkmen Onur (vice-voorzitter), Alattin Aldemir (vice-voorzitter), Veysel Denel (vice-voorzitter).
  46. 'Federasyondan, konfederasyona', Hamza Yilmaz, Dursun Döngel, Haluk Turan, Türkiye, 7 oktober 1996.
  47. 'Türkes: "Türkiye Avrupa'ya yönelmeli"', Yunus Ülger, Ayse Özkan, Hürriyet, 7 oktober 1996.
  48. 'Siyasete katilin', Türkiye, 7 oktober 1996.
  49. '"Türk varliginin teminati sizlersiniz"', Türkiye, 7 oktober 1996.
  50. 'Görkemli kurultay', Mehmet Koca, Murat Gürler en Dursun Döngel, Türkiye, 13 mei 1996.

Top